گزارش اکتشافات ژئوشیمیایى یکصدهزار جاجرم

خلاصه توضیحات

گزارش اکتشافات ژئوشیمیایى یکصدهزار جاجرم

توضیحات

چکیده   برگه 1:100.000 جاجرم در بین عرضهاى شمالی36° 30’ تا 37° 00’ و طولهاى شرقى 56° 00’ تا 56° 30’ در شمالشرق استان سمنان و جنوب شرق استان خراسان شمالى واقع شده است. بخش اعظم این برگه در استان سمنان قرار دارد. موقعیت ساختارى این برگه در حاشیه شمالشرقى ایران مرکزى و حاشیه شرقى البرز شرقى(بینالود) قرار گرفته و طبیعتاً خصوصیات ساختارى دو ایالت نامبرده را دربردارد.سیستم اصلى گسلهاى سطح این برگه، گسلهاى راندگى است که عمدتاً با امتداد شمال خاورى- جنوب باخترى موجب رانده شدن طبقات بر روى یکدیگر شده است.قدیمى ترین سازند منطقه را سازند دولومیتى سلطانیه متعلق به پرکامبرین و پس از آن، برونزدهاى محدودى از سازند ماسه سنگى لالون، سنگ آهک سازند میلا در شمالغرب منطقه و با سن کامبرین مشخص شده است. ماسه سنگهاى سازند پادها و ماسه سنگ، آهک سازند خوش ییلاق (دونین) همچنین سازندهاى کربناته مبارکه (کربنیفر)، سازند ماسه سنگ و شیلى درود و آهکهاى روته و نسن (پرمین) سایر سازندهاى پالئوزوئیک منطقه را تشکیل مى دهد که تمامى آنها در محدوده کوه جهان آباد در جنوب برگه 1:50.000 درق واقع شده اند. سازندهاى مزوزوئیک نیز شامل واحدهاى لاتریتى، بوکسیتى(Paleosol) ، آهک، دولومیت و ...... سازند الیکا (تریاس)، واحدهاى لاتریت- بوکسیت، ماسه سنگ، شیل سازند شمشک (تریاس بالایى، ژوراسیک میانى)، سازند دلیچاى (سنگ آهک رسى- ژوراسیک میانى)، نیز در برگه وجود دارند. سازند لار در نیمه شمالى برگه با تناوب سنگ آهک و سنگ آهک دولومیتى(ژوراسیک میانى و بالایى) با واحدهاى گوناگون و بعد از آن رخنمون هایى از کرتاسه بالایى (سنگ آهک) نیز در ناودیس کمریوار مشاهده شده است.  کنگلومراى فجن(پالئوسن) در شمالغرب برگه، واحدهاى شیلى و آهکى مزوزوئیک در جنوب غرب و مجموعه افیولیتى در جنوبشرق برگه از سایر برونزدهاى مهم سطح برگه است. واحد هاى آذرآوارى ائوسن(توف، ماسه سنگ و کنگلومرا)، واحدهاى رسوبى و واحد آندزیت- بازالت ائوسن نیز عمدتاٌ در جنوب و جنوبشرق برگه برونزد دارند.کنگلومرا و ماسه سنگ میوسن و گنبدهاى داسیتى، داسیت آندزیت پلیوسن و واحدهاى عمدتاً مارنى و ژیپسى میوسن از سایر برونزدهاى مشاهده شده در سطح برگه مى باشد.(شرح نقشه زمین شناسى 1:100.000 جاجرم)از نظر زمین شناسى اقتصادى این برگه چندان امیدبخش نیست و تنها ماده معدنى آن بوکسیت موجود در قاعده سازند شمشک است که بخش پر عیار آن بمنظور استحصال آلومینا و سایر بخشها در کارخانه سیمان استفاده مى گردد. اثرات محدود و معادن متروکه کوچکى از کانسارهاى کرومیت و منیزیت در بخش جنوبى برگه در پهنه هاى افیولیتى مشاهده شده است. استحصال نمک خوراکى از رودخانه کال شور جاجرم نیز از سایر مواردى است که در این بخش بایستى به آن اشاره کرد. همچنین در جنوب شرقى و غربى برگه آثارى از سرباره هاى مس مشاهده شده است.(شرح نقشه زمین شناسى 1:100.000 جاجرم)اکتشافات ژئوشیمیایى در برگه جاجرم با برداشت 520 نمونه رسوب آبراهه اى با سایز -80# و آنالیز 550 نمونه(520 نمونه اصلی+30 نمونه تکرارى) با روش XRF براى 26 عنصر و آنالیز 520 نمونه براى طلا با روش جذب اتمى انجام گرفت. در ضمن تعداد43 نمونه رسوب آبراهه اى در محدوده مستعد کانى سازى بوکسیت براى 11 اکسید اصلى و LOI با روشXRF آنالیز شده است. خطاى محاسبه شده در موردشش عنصر Cd, Sb, Nd, La, U, Co, Tl بیش از حد مجاز(25%) بوده است. در مورد سایر عناصر خطا از حداقل 75/1%  (Mn) تا حداکثر 8/24%(Eu) در نوسان بوده است. با توجه به عدم آنالیز نمونه هاى تکرارى در مورد طلا، اطلاعى از خطاى این عنصر در دسترس نیست.  مراحل داده پردازى شامل داده پردازى تک متغیره، دو متغیره و چند متغیره پس از جایگزینى داده هاى سنسورد انجام گردید. در بررسیهاى تک متغیره هر چند گروهى از عناصر مقادیر بالایى از CV% را نشان مى دادند اما بررسى سایر مولفه هاى این مقادیر نشانى از کانى سازى را بروز نمى داد. در بررسى همبستگى ها نیز هر چند نشانه هایى از همبستگى طلا با عناصر Co, Sr, Ni, Sb دیده شده اما مفهوم این همبستگى ها کمتر نشانى از احتمال کانى سازى طلا را دربردارد. همبستگى هاى مس بیشتر گرایش به وجود مس در سنگهاى اولترامافیک منطقه بوده و سایر همبستگى ها نیز با توجه به عیار عناصر در نمونه ها چندان جاى امیدوارى را نشان نداده است. قبل از پردازش چند متغیره، جدایش جوامع سنگى و محاسبه شاخص غنى شدگى بر اساس 13 لیتولوژى(خلاصه شده از نقشه زمین شناسى) انجام گرفت. البته با توجه به هیستوگرام ها و بررسى سایر پارامترهاى آمارى، جامعه لگاریتمى شاخص غنى شدگى که گرایش بیشترى به یک جامعه نرمال داشته بعنوان مبناى محاسبات چند متغیره و همچنین ترسیم نقشه ها انتخاب و مورد استفاده قرار گرفت. نتایج فاکتور آنالیز(آنالیز چند متغیره) نیز با توجه به ویژگى منطقه و مواردى که در بخشهاى قبلى نیز به آن اشاره گردید نمى تواند معرف تاثیرات لیتولوژیک و فاکتورهاى اپى ژنتیک منطقه باشد. لذا همانگونه که پیش بینى مى شد و مشاوران نیز در بسیارى موارد به این مسئله رسیده اند، فاکتور آنالیز همیشه نمى تواند پاسخگوى تمامى مسائل منطقه باشد و مجموعه هاى معرفى شده از این فرآیند همیشه نمى تواند با واقعیت هاى منطقه مورد مطالعه همسو باشد.نقشه هاى تک متغیره بصورت 13 نقشه عناصر و اکسیدهاى (Al2O3, Fe2O3, Sr,Mn, Ba, Ti, Cr, Ni, Mo, Cu, Zn, Pb, Au) ترسیم گردید و شرح داده شد. در مورد 11 نقشه عنصرى از روش تخمین IDW با شعاع جستجوى 2750m استفاده گردیده، دو اکسید Fe2O3 و Al2O3با توجه به قلت نمونه هاى آنالیز شده (45 نمونه) بصورت نقشه هاى نمادین (Symbol map) نمایش داده شده است. در نتیجه گیرى از نقشه ها چهار منطقه بطور نسبى معرفى شده اند که البته این مناطق با توجه به سطح داده هاى کنونى نمى توانند معرف پتانسیل اقتصادى باشند. این محدوده ها را مى توان در نقشه مجموعه ناهنجاریها (Complex Anomaly Map) مشاهده نمود. در مرحله کنترل ناهنجاریها تعداد 115 نمونه کانى سنگین، 47 نمونه) XRF 4 نمونه در مرحله اول و 43 نمونه انتخابى از نمونه هاى رسوب آبراهه اى براى مرحله دوم) و 4 نمونه XRD برداشت شده است. این نمونه ها در راستاى تأئید یا رد ناهنجاریهاى ژئوشیمیایى برداشت شده و نتایج آنها در این راستا بکار گرفته شده است. در مجموع، نتایج مطالعه 31 کانى سنگین درقالب 8 نقشه نمادین (Symbol map) ترسیم و شرح داده شده است . در نهایت یک نقشه بصورت نقشه مجموعه کانیهاى سنگین(Complex Map of Heavy mineral) نیزامکانبررسى تمامى این نقشه ها را بصورت یکجا فراهم آورده است. مطالعه تغییر پذیرى دانسیته گسلها نیز در قالب یک بخش بررسى شده ورزدیاگرامهاى آن نیز در قالب دو نقشه به تصویر در آمده است. نتیجه مطالعات این مرحله، شناخت آزیموت گسلهاى تراستى با راستاى تقریباٌ شرقى- غربى با تمایل به شمالشرق جنوبغرب بوده که نشاندهنده اعمال تنش در راستاى مذکور مى باشد. گسلهاى امتداد لغز عمدتاٌ در شمال برگه مشاهده شده و داراى دو جهت اصلى NW-SE وNE-SW میباشندوگسلهاى فرعى راستاهاى گوناگونى را در سطح برگه نشان داده اند.  

کلید واژه ها: سایر موارد