گزارش مدلسازى هندسى و برآورد ذخیره کانسار پلى متال چاه کلپ

نوع گزارش اکتشافات ژئوشیمیائى یکصدهزار
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
استان خراسان جنوبى
نویسنده تقى فضلى خانى،مسعود درستى
تاریخ انتشار ۲۳ اردیبهشت ۱۳۸۶

خلاصه توضیحات

کانسار چاه کلپ به صورت یک لایه ممتد بطول 2000 متر و ضخامت متوسط 50 سانتى متر از کوارتزیت،آمفیبولیت،داراى کوارتز پیروکسن و آهن در قاعده یک لایه مرمر ماسه اى به ضخامت متغیر در حدود 15 متر تشکیل شده است

توضیحات

    کانسار تنگستن قلع (مس-روى-طلا)چاه کلپ از نظر ویژگى هاى اساسى نوع کانسار،لیتولوژى سنگ درونگیر،دامنه سنى،پاراژنز کانه ها،ژئومترى ماده معدنى ،محیط تکتونیکى و عوامل کنترل کننده تشکیل و تمرکز کانه ها بسیار مشابه کانسارهاى تنگستن چینه سان بامسر اراک(عزیزپور1378) در زون سنندج سیرجان و چاه پلنگ انارک (بهنیا 1380) درایران مرکزى است هر سه کانسار درمجموعه آتشفشانى – رسوبى به سن تریاس بالایى – ژوراسیک  رخ داده اند.لازم به ذکر است که اخیرا در ناحیه جنوب قروه نیز آنومالیهاى ژئوشیمیایى قابل توجهى از تنگستن و قلع در واحدهاى تریاس بالایى –ژوراسیک گزارش گردیده است(کانى کاوان 1382).براین اساس و با توجه به گسترش ولکانیسم زیر دریایى در تریاس و ژوراسیک مى توان پیش بینى کرد که توالى هاى آتشفشانى – رسوبى با این سن در بخش هایى که سنگ هاى آتشفشانى در همبرى رخساره کربناته دیده مى شوند ازنظر کانه زایى تنگستن و قلع و سایر عناصر همراه مى تواند از پتانسیل خوبى برخوردار باشد.[6] در محدوده کانسار چاه کلیپ واحدهاى چینه اى اصلى به ترتیب از پایین به بالا عبارتند از : 1-فلسیک شیست 2-آلبیت-آلبیت-سرسیت-کلریت-کالک شیست 3-سرسیت-کالک شیست 4- واحدهاى ولکانیکى فلسیک مجموعه آتشفشانى – رسوبى تریاس بالایى –ژوراسیک در منطقه چاه کلپ توسط گسل هاى امتداد لغزى با راستاى شمال شرق-جنوب غرب جابجا شده است. درامتداد این گسل ها هیچ گونه کانه زایى مشاهده نمى شود.شکستگى ها و درزه وشکاف هایى که از محل کنتاکت پایینى کربناتها و آلبیت-آلبیت –سرسیت –کلریت-کالک شیست ها یعنى ا زمحل افق کانه دار اصلى عبور مى کنند.در محل عبور کانه دار بوده و به محض دور شدن از کنتاکت فاقد کانه مى شوند. گسله هاى شمال غرب- جنوب شرق عمدتا راستگرد بوده و جابجایى واضحى رادر مجموعه آتشفشانى – رسوبى به میزان چند 10 متر تا100 متر ایجاد نموده اند.د رحالیکه گسله هاى شمال شرق-جنوب غربى چپ گرد بوده و جابجایى کمى را ایجاد نموده اند.محیط تشکیل کانسارچاه کلپ حوزه ریفت درون قاره اى(Tirrrul et al.1983) بوده است که محیط مناسبى را براى فعالیت ولکانیسم زیر دریایى و رسوبگذارى مجموعه هاى رسوبى فراهم نموده است[6] نقشه زمین شناسى-معدنى کانسار به پیوست گزارش موجود مى باشد. کانسار چاه کلپ به صورت یک لایه ممتد بطول 2000 متر و ضخامت متوسط 50 سانتى متر از کوارتزیت،آمفیبولیت،داراى کوارتز پیروکسن و آهن در قاعده یک لایه مرمر ماسه اى به ضخامت متغیر در حدود 15 متر تشکیل شده است . این کانسارنخستین بار توسط موحد اول ،ملاک پور قاسمى پور در زمستان 1349 کشف گردید.وجود کارهاى قدیمى بسیار در امتداد یک خط مستقیم در کنتاکت نوار آهکى دگرگون شده و شیستهاى مجاور توجه نامبردگان را جلب نموده و سپس گروه ژئوشیمى به سرپرستى تدین اسلامى در پاییز 1352 و گروه ژئوفیزیک با همکارى نیکلاس و کیمیا قلم مطالعاتى را انجام دادند که منجر به پیشنهاد حفارى گردیدکه از جانب موسسه زمین شناسى یوگسلاوى 7 گمانه در طول لایه مورد نظر د رفاصله اواخر زمستان 1352 تا اواسط بهار 1353 طى قراردادى حفر گردید.هم اکنون گزارش ژئوفیزیکى و حفارى موجود نیست.ضمنا برداشت هاى زمین شناسى ناحیه اى توسط حمزه پور (چهار فرسخ ،بمقیاس1:100000) نوایى (سهل آباد 1:100000) و حسن موحد اول(مختاران بمقیاس 1:100000) صورت گرفته ،که محوطه معدن در نزدیکى گوشه مشترک سه نقشه ،ولى در خارج آنها قرارد ارد ودر صورت برداشت نقشه میغان،کانسار نیز در چهارگوش مزبور برداشت خواهد شد.(اقتباس از گزارش بازدید معدن چاه کلپ توسط مرتضى مومن زاده و اکرمی1353) موقعیت جغرافیایى محدوده مورد مطالعه در خاور ایران و در استان خراسان جنوبى به فاصله تقریبى 100 کیلومترى جنوب شرق بیرجند (فاصله هوایى) ودر 70کیلومترى شمال و شمال غرب نهبندان به ترتیب در فاصله 15و40 کیلومترى شمال شرق و شمال روستاى رومه در محدوده جغرافیایى (کانسار چاه کلپ44" و’57 و◦31 شمالى و "57 و ’31و◦59 شرقى) قراردارد.راههاى دسترسى به ناحیه مورد مطالعه از طریق جاده اصلى بیرجند به زاهدان که در دهه نوبطرف اسماعیل آباد به چاه کلپ مى رسد ویکى هم  از طریق نهبندان-چها رفرسخ و زلو مى باشد.از نظر آب وهوایى به علت قرارگرفتن بخشى ازآن در منطقه لوت دارا ى آب وهوایى خشک و کویرى است و همچنین داراى رودخانه هاى با پهناى زیاد که نشانگر جریان هاى سیلابى شدید درفصول بارندگى است دیده مى شود که تماما فاقد آب بوده و بطرف جنوب جریان دارد.شغل وکار اصلى مردمان آن ناحیه دامدارى و کشاورزى و کارگرى و اندک کارهاى دستى فرشبافى مى باشد.[5] زمین شناسى عمومى چاه کلپ منطقه مورد مطالعه در شمال غرب ورقه 1:100000 چهار فرسخ ود رشمال ورقه 1:250000 ده سلم درموقعیت جغرافیایى  "44 و ’57 و◦ 31 شمالى و"50 و ’30 و ◦59 شرقى قراردارد. از نظر تکنوتیکى در محدوده بلوک لوت ومنطقه فلیش – کمربند افیولیتى شرق ایران قرار گرفته است که بلوک لوت بخشى از پلت فرم پالئوزوئیک ایران مى باشدکه شدیدا تحت تاثیر حرکات کوهزایى پسین قرار گرفته اند.این حرکات با ماگماتیسم و نفوذ توده هاى پلوتونیکى نظیر توده گرانیت شاه کوه ودگرگونى همراه بوده است کانسار مورد مطالعه در داخل تشکیلات دگرگون شده ژوراسیک ،با جنس آمفیبولیت شیست واقع است بطور کلى کانى سازى در کنتاکت  لایه اى از آهک دگرگون شده بوقوع پیوسته است.ضخامت لایه آهک متغیر بوده و بین 30 تا 80 متراست.امتداد لایه هاى مذکور  W◦85 N    و طول آن بالغ بر2 کیلومتر است و شیب متوسط آن 65 درجه بسمت جنوب مى باشد.این لایه بین لایه هاى قطورى از شیست ها ى دگرگونى قرار گرفته است در حد جنوبى لایه آهک دگرگونى ضخامت شیست هاى دگرگون شده کم است تشکیلات اخیر بوسیله رسوبات عهد حاضر (رسوبات رودخانه اى)و آبرفت پوشیده شده است. درحالیکه ضخامت شیستهاى دگرگون شده درقسمت هاى شمالى بخصو ص شمال شرقى قابل ملاحضه است. برطبق گزارش شماره 22 سازمان زمین شناسى کشور شیست هاى دگرگونى شامل شیست هاى آمفیبول دار و میکاشیست هاى کوارتزدار میباشد که رگه هاى نامنظم کوارتز،شیست هاى آمفیبول دار را قطع مى کند.بنظر مى رسد که دو گسل موازى و نزدیک به هم در جهت W◦85 N    موجب ظاهر شدن لایه آهک دگرگونى در سطح شده است.آثار گسل در حد جنوبى لایه هاى آهک بخوبى مشخص نیست.در صورتى که در قسمت شمالى بخوبى مشخص است.زیرا درکنتاکت شمالى آهک دگرگون شده رگه باریکى از آهک میلونیتیره رخنمون دارد.کارگاه ها ى قدیمى معدن که بصورت چاه ها وترانشه ها ى مورب است در امتداد همین رگه حفر گردیده است.در مورد تشکیل کانسار چاه کلپ دو نظریه متفاوت وجود دارد.یکى منشا ء گرمایى حرارت بالا بخاطر آلتراسیون هاى گرمایى،سیلیسیفیکاسیون ،پیریتیزاسیون و کربناتیزاسیون مى باشد.کانى ساز یاصلى و عمده در رگه هاى آهک میلونیتیزه بوقوع پیوسته است . آهک میلونیتیزه براى استقرار و تجمع کانیها مناسبتر از آهک دگرگونى بنظر مى رسد.همچنین بعلت تخلل فراوان که د رآهک میلونیتیزه وجود دارد تاثیر پدیده هوازدگى براین سنگ ها شدید بوده ودر ناحیه سیمانتاسیون و سولفورهاى غنى مس تشکیل شده است(تدین اسلامى).نظریه دیگر اینکه کانسار چاه کلپ منشاء رسوبى داشته و بصورت استراتاباند بوده که شدیدا دگرگون شده است و درسیستم شکستگى در امتدادهاى شمال،شمال غرب و شمال شرق لایه کانه دار را تغییر مکان مى دهنددر عین حال تمرکزهاى کوچکى را درداخل لایه کانه دار باعث مى شودکانى سازى هیچگاه خارج از باند مرمر ملاحضه نشده است.(مومن زاده1353)(اقتباس از گزارش اکتشافى معدن چاه کلپ توسط ابوالحسن تدین اسلامى 1352 باتلخیص و اضافات) قسمتى از نقشه 1:100000 چهار فرسخ د رشکل 1-1 مشاهده مى گردد که بر روى ان محدوده مورد مطالعه با کادر مشخص گردیدهاست.در شکل 1-2 نیزتصویر ماهواره اى محدوده مورد مطالعه مشاهده میگردد.   شرح عملیات اکتشافى این کانسار در سال هاى 79 الى 80 جهت مطالعات اکتشافى د رسازمان زمین شناسى و اکتشافات معدنى کشور (مرکز مشهد)به جناب آقا ى مهندس على عسگرى به عنوان مسئول پروژه واگذار گردید.درطول انجام این پروژه تعداد 20حلقه گمانه و 6ترانشه اکتشافى حفر گردیده است.د رمنطقه کارهاى معدنى قابل مشاهده مى باشد.در حقیقت بموازات رخنمون ها ى موجود ،حفارى هایى صورت گرفته است که براى جلوگیرى از ریزش به ازاى هر چند متر یک لنگه قرار گرفته است.البته این تونل ها به مرور زمان دچار ریزش شده است.از 14 قسمت مختلف این تونل ها به تعداد 31عدد نمونه بردارى شده است. در مجموع براى تعداد 20 گمانه،6/2104 مترحفارى صورت گرفته است.از این تعداد ،13 گمانه جهت آنالیز مورد نمونه بردارى قرار گرفته اند و از 7 گمانه هیچ اطلاعات د رمورد آنالیز در اختیار نمى باشد.از ترانشه هاى حفر شده نیز تعداد 13 نمونه جهت آنالیز تهیه شده اند ولى با توجه به اینکه هیچکدام داراى مختصات نمى باشند،از این نمونه ها استفاده نگردیده است.از31 نمونه اى که از تونل هاى قدیمى گرفته شده اند نیز یک نمونه فاقد مختصات بوده و به همین علت مورد استفاده قرار نگرفته است. از تعدا د20گمانه حفارى شده نیز 3 گمانه فاقد هرگونه اطلاعاتى مى باشند. شکل 1-3 محل حفارى گمانه ها و همچنین محل برداشت نمونه ها ا زتونل هاى قدیمى را به حالت دوبعدى نشان مى دهد.د راین شکل خطوط قرمز نشان دهنده رخنمون ماده معدنى مى باشد و نقاط سبز رنگ نیز نشان دهنده محل حفرگمانه ها ومحل هاى نمونه بردارى شده از داخل تونل مى باشد.چنانچه در شکل نیز مشخص میباشد.در قسمت غرب منطقه رخنمون نداریم و با توجه به اینکه د رگمانه هاى این قسمت نیز ماده معدنى گرفته نشده است،لذا مى توان نتیجه گرفت که ماده معدنى فقط در قسمت میانى و شرقى که در شکل با کادر مشخص شده است قرار دارد.در شکل 1-4 نیز فقط قسمتى را که مورد مطالعه مشاهده مى گردد. شکل 1-5 نیز حفاریهاى صورت گرفته را به صورت سه بعدى همراه با سطح توپوگرافى و همچنین رخنمون ماده معدنى نشان مى دهد.در شکل 1-6 محل نمونه بردارى هایى که از داخل تونلها صورت گرفته مشخص مى باشد.در شکل 1-7 نیز گمانه هاى حفارى شده مشخص مى باشد.   به ترتیب درشکل هاى 2-1 تا 2-6 نیز هیستوگرام داده هاى استفاده شده براى قلع،تنگستن ،سرب،روى،مس وطلا مشاهده مى گردد.در شکلهاى 2-7 تا 2-12 نیز نمودار فراوانى تجمعى عناصر ملاحضه میگردد. داده هاى استفاده شده چنانچه در فصل اول نیز ذکر گردید مجموع حفاریهاى صورت گرفته عبارت است از 20حلقه گمانه،6 عدد تراشه اکتشافى و همچنین تونل قدیمى که از 14 قسمت آن نمونه بردارى صورت گرفته است.در مجموع از تمام این حفاریات صورت گفته ونمونه بردارى هاى انجام شده 112 نمونه مورد آنالیز قرار گرفته اند که از این تعداد نیز فقط 76 نمونه مورد استفاده قرار گرفته اند.نمونه ها براى 9 عنصرAu,Co,Ni,Ag,Pb,Zn,Sn,W,Cu مورد آنالیز قرار گرفته اندالبته قابل ذکر مى باشد که در برخى از نمونه ها نیز تمام عناصر مورد آنالیز قرار نگرفته اند که در این گزارش فقط از نتایج 6 عنصر قلع،تنگستن،مس،طلا،سرب و روى استفاده شده و فقط این عناصر مورد ارزیابى قرار گرفته اند.نتایج آنالیز بسیار پراکنده بوده و با توجه به نیاز پروژه این اطلاعات اصلاح و دسته بندى شده ومورد استفاده قرار گرفته اند .جدول نتایج بطور کامل در پیوست گزارش موجود مى باشد.2 پارامترهاى آمارى شاخص هاى آمارى 76 داده استفاده شده براى هر شش عنصر د رجدول 2-1 مشاهده میگردد.{1و2و3}     چنانچه در شکلهاى 2-1 تا 2-12 نیز ملاحضه میگردد جوامع مورد مطالعه نرمال نمیباشند  وهمگى دارا ى توزیع L مى باشند.  آمار دو متغیره در این بخش تغییر پذیرى همزمان دو متغیر را نسبت به هم در جامعه مورد بررسى قرار میدهیم.در حقیقت در این بخش ارتباط همزمان بین عناصر مختلف ارزیابى مى شود.  کوواریانس کوواریانس معیار یاز درجه ارتباط متقابل دو متغیر است.به این معنى که تغییرات یک متغیر به چه میزان روى متغیر دیگر تاثیر گذار است.این پارامتر آمارى و هم از نظر زمین آمارى (کوواریوگرام) و هم از نظر آمار کلاسیک با اهمیت مى باشد.کوواریانس به صورت امید ریاضى حاصلضرب اختلاف هر مقدار از میانگین آن تعریف مى شود.{1} Cov(x,y)=E[(x-x -)(y-y­-)] براى تعداد معدودى نمونه رابطه فوق به صورت یک مجموع در مى آید.  مقدار کوواریانس دو متغیر در یک جامعه نمونه ، همان نسبت حاصل جمع مقادیرy-y -))((x-x – براى تمامى نمونه هاى جامعه موجود د رآن جامعه به درجه آزادى آنها است.هر چه مقدار کوواریانس بزرگتر (مثبت) باشد نشان دهنده آن است که افزایش یک متغیر دیگر همراه است.بلعکس در صورتى که مقدار کوواریانس خیلى کوچک(منفى) باشد ،نشان دهنده تغییرات معکوس دو متغیر است. یعنى افزایش یکى با کاهش دیگرى همراه است .کوواریانس نزدیک به صفر نشان دهنده ضعیف بودن بستگى آمارى بین دو متغیر است.{1} ضریب همبستگى همانگونه که در بالاذکر شد ،بزرگى کوواریانس وابسته به واحد اندازه گیرى داده ها است.بنابراین براى داشتن معیارى از همبستگى دو متغیر بدون وابستگى به واحد اندازه گیرى داده ها،پارامتر آمارى دیگرى به نام ضریب همبستگى تعریف مى شود.به منظور رفع وابستگى کوواریانس به واحد اندازه گیرى داده ها،معمولا از مقدار استاندارد شده آن استفاده مى شود.براى این منظورکافى است مقادیر(xi-x)  به انحراف معیار متغیر x و مقادیر(yi-y) بر انحراف معیار متغیر yتقسیم شوند.بنابراین مى توان مقدار کوواریانس را بر SxSy  (واریانس دو جامعه)تقسیم کرد.مقدار ضریب همبستگى بین 1- و 1+ قرار مى گیرد.اگر دو متغى همبستگى کاملا خطى همسو (افزایش یکى باعث افزایش دیگرى شود) داشته باشند.همبستگى آنها 1+ است.اگر دو متغیر داراى همبستگى کاملا خطى غیر همسو (افزایش یکى باعث کاهش دیگرى شود) باشند ،ضریب همبستگى آنها 1- و بالاخره در صورتیکه دو متغیر غیر همبسته (افزایش یکى تاثیرى روى دیگرى نداشته باشد) ضریب همبستگى آنها صفر است.{1} در جدول 2-2 نیز ضرایب همبستگى عناصر نسبت به یکدیگر محاشبه شده است.چنانچه ملاحضه میگردد ارتباط و همبستگى چندانى میان عناصر وجود ندارد.فقط همبستگى میان قلع و تنگستن نسبتا قابل ملاحضه مى باشد ،که نشان دهنده ارتباط مستقیم میان این دو مى باشد =   Cov(x,y)=

کلید واژه ها: خراسان جنوبى