گزارشى از وضعیت اکتشاف مس در اطراف تسوج و مرند

استان آذربایجان شرقی
نویسنده مهندس نقى زاده
تاریخ انتشار ۲۳ بهمن ۱۳۸۷

خلاصه توضیحات

مقدمه

توضیحات

مقدمه: در ارتباط با اکتشافات مس در سازندهاى رسوبى میوسن در این منطقه اطلاعات اندکى وجود دارد مع‌الوصف به علت اهمیت موضوع و تاکید استاد محترم مرکز جناب آقاى دکتر راستاد اینجانب در جمع‌آورى این اطلاعات پرداختم گزارش ذیل حاصل این تحقیق مى‌باشد. الف- محدوده مس چهرگان موقعیت جغرافیایى این محدوده به شماره پروانه 15939-105 مورخه 22/10/80 ثبت گردیده و در حال حاضر داراى اعتبار مى‌باشد. مساحت محدوده 75/23 کیلومتر و موقعیت آن در استان آذربایجان‌شرقى- شهرستان شبستر- روستاى چهرگان قرار مى‌گیرد. زمین‌شناسى منطقه سنگهاى رخنمون یافته در محدوده اکتشافى شامل نهشته‌هاى ماسه سنگى، شیلى، مارنى و آهکى مربوط به میوسن است. کانى‌زایى در محدوده اکتشافى از نوع رسوبى بوده که در سنگ میزبان با لایه‌هاى ماسه سنگى و شیلى به ضخامت حداکثر 2 متر رخ داده است. در اثر عملکرد گسل‌ها و چین‌خوردگى‌ها لایه‌هاى حاوى ماده معدنى به صورت منقطع و پچ‌پچ دیده مى‌شود. کانه‌هاى ماده معدنى در سطح شامل کالکوسیت بعنوان کانه اصلى و مالاکیت بعنوان کانى ثانویه مى‌باشند. از مهمترین شاخصه‌هاى زمین‌شناسى مرتبط با کانى‌سازى مى‌توان به توده نفوذى گرانیتى قوشچى اشاره نمود که به فاز کوهزایى لارامید نسبت داده مى‌شود. همچنین در اثر این فاز رسوبات ائوسن- الیگوسن در منطقه تشکیل نیافته‌اند با پیشروى دریا در اوائل میوسن نهشته‌هاى تخریبى و بعضاً کربناته برجاى گذاشته شده‌اند این نهشته‌هاى بصورتدگر شیب بر روى نهشته‌هاى قدیمى قرار گرفته‌اند. نهشته‌هاى میوسن در اثر فاز آلپى پایانى چین‌خورده و تاقدیس و ناودیس‌هاى بازى را بوجود آورده‌اند. بطور کلى منطقه از نظر تکتونیکى بسیار فعال مى‌باشد که در آن گسل‌هاى متعددى در حال فعالیت هستند. در داخل واحدهاى رسوبى میوسن گاهى رخنمونى از گرانیت قوشچى (به سن کرتاسه) به چشم مى‌خورد. این گرانیت بصورت سنگ درشت دانه و صورتى رنگ و فرسوده‌اى مى‌باشد که داراى بافت گرانولار است. عمده کانى‌هاى آن شامل فلدسپات آلکالن (ارتوز)، کوارتز و پلاژیوکلاز مى‌باشد. زمین‌شناسى محدوده همانگونه که اشاره شد نهشته‌هاى میوسن در این منطقه شامل مارن، ماسه سنگ، کنگلومرا و آهک هستند بخش اعظم این نهشته‌ها از ماسه سنگ و شیل تشکیل یافته‌اند که ستبراى بسیار زیادى را تشکیل مى‌دهند سایر لیتولوژى‌ها به صورت عدسى و یا به صورت میانلایه‌هایى داخل این واحدها دیده مى‌شوند. این رسوبات غالباً چین‌خورده بوده و در اثر عملکرد سیستم‌هاى گسلى شدیداً به هم ریخته‌اند. زمین‌شناسى اقتصادى کانى‌سازى مس در محدوده مورد مطالعه در داخل ماسه سنگ خاکسترى صورت گرفته است به علت چین‌خوردگى و گسلش شدید رسوبات و صعب‌العبور بودن مناطق کانى‌سازى تعیین دقیق ابعاد کانى‌سازى میسر نیست. ولى رخنمونهاى مشاهده شده داراى 2 متر عرض و تا 200 متر طول منقطع مى‌باشند. به علت عملکرد تکتونیک لایه‌هاى ماسه سنگى حاوى کانى‌زایى اکثراً بصورت پچ‌پچ بوده لایه به صورت پیوسته دیده نمى‌شود. کانى‌سازى مشاهده شده مس در منطقه از نوع رسوبى بوده که در داخل بخش ماسه سنگى رخ داده است. از این نظر این نوع ذخایر قابل مقایسه یا کانسارهاى مس استراتیفرم با میزبان رسوبی Sediment- hosted copper dep (SCDS) یا کانسارهاى مس رسوبى شیمیایى Sediment- chemical copper (SCE) یا کانسارهاى مس در همراهى با طبقات قرمز The redbed – copper association مى‌باشند. در محدوده اکتشافى غالباً کالکوسیت جایگزین بخش‌هاى غنى از مواد آلى در داخل لایه‌هاى ماسه سنگى شده که بعداً بصورت سوپرژن به مالاکیت تبدیل شده است. متقاضى دو نمونه از محدوده را جهت مس آنالیز نموده است که عیار مس در این نمونه‌ها برابر با 59/3 درصد و 23/0 درصد گزارش شده است. با توجه به مشاهدات و بررسى‌هاى صحرایى و همچنین نتایج آنالیزهاى ارائه شده براى عنصر مس از محدوده اکتشافى این محدوده از نظر کارشناس صندوق بیمه براى اکتشاف مس مناسب ارزیابى شده است.   ب) محدوده مس چشمه‌کنان- توپچى موقعیت جغرافیایى: این محدوده در فاصله هوایى حدود 15 کیلومترى غرب بخش تسوج و در فاصله حدوداً سه کیلومترى جاده آسفالته تسوج- ارومیه و در اطراف روستاهاى چشمه‌کنان و توپچى واقع شده است. این محدوده نیز داراى پروانه اکتشافى مى‌باشد که به شماره 2و34-105 مورخه 9/6/84 در دفتر سازمان صنایع معادن استان آذربایجانشرقى مثبوت است و در حال حاضر داراى اعتبار مى‌باشد. زمین‌شناسى: زمین‌شناسى محدوده مورد مطالعه با زمین‌شناسى محدوده چهرگان مشابه مى‌باشد به همین خاطر از شرح زمین‌شناسى این محدوده صرفنظر مى‌شود. همچنین از نظر مکانى دو تا محدوده به فاصله چند کیلومتر از همدیگر قرار مى‌گیرند لذا تشابهات اساسى باهم دارند. زمین‌شناسى اقتصادى از نظر کانى‌سازى نیز دو محدوده داراى تشابهات فراوان هستند. همانگونه که در بازدید صحرایى مشاهده گردید کانى‌سازى مس از نوع رسوبى مى‌باشد که در سه افق مشخص به وقوع پیوسته است. بطور کلى ضخامت واحد Msst در نقشه زمین‌شناسى صدهزارم تسوج بسیار زیاد و به بیش از هزار متر میرسد ولى کانى‌سازى مس فقط در افق‌هاى خاصى بوقوع پیوسته است که در قالب نقشه تفکیک نشده‌اند. این افق‌ها عبارتند از ماسه سنگ تا میکروکنگلومرا با میانلایه‌هاى شیلى برنگ خاکسترى تا سبز روشن که در مقایسه با واحد Msst که یک ماسه سنگ قرمز رنگ تخریبى مربوط به محیط اکسیدان است حالت احیایى نشان مى‌دهد. در این افق بخش‌هایى که حاوى آثار گیاهى و مواد آلى مى‌باشند از نظر کانى‌سازى مس بصورت گزینشى عمل نموده‌اند. ضخامت این بخش‌ها متغیر مى‌باشند. بنظر میرسد دو عامل در این رابطه بعنوان عوامل محدود کننده دخیل بوده‌اند. الف) تشکیل اولیه بصورت عدسى که ضخامت و گسترش آنها متغیر مى‌باشند. ب) تکتونیک که باعث جابجایى لایه‌ها و عدسى‌ها گردیده و تداوم آنها را محدود مى‌کند. وضعیت اکتشافى: در این محدوده عملیات اکتشافى گزارش شده در پروانه شامل گزارشات مسئول فنى طرح مى‌باشد که عبارتند از: آنالیز یک نمونه براى عناصر اصلى (ده اکسید). یک نمونه جهت آنالیز مس (Cu=4.26 درصد) و یک نمونه جهت آنالیز کانى‌شناسى X.R.D ج- محدوده مس کله‌چاى مرند (به شماره ثبت 12402 مورخه 31/5/83 موقعیت جغرافیایى این محدوده در فاصله 7-6 کیلومترى غرب مرند و در اطراف روستاى انامق قرار دارد. از نظر مختصات جغرافیایى محدوده یاد شده در بین طولهاى جغرافیایى 45،37،22،45،43،26 شمالى و عرضهاى جغرافیایى 38،23،49،22،21،38 شرقى قرار مى‌گیرد. زمین‌شناسى: کانى‌سازى در نهشته‌هاى تخریبى قرمز؟ و سبز خاکسترى میوسن شامل ماسه سنگ ریزدانه با سیمان آهکى؛ مارن و شیل با میانلایه‌هایى از ژیپس و نمک تشکیل گردیده است. در اینجا گسلى با امتداد N125  با شیب بطرف جنوب‌غرب مشاهده مى‌شود. وضعیت اکتشافى: بطور کلى مطابق با پرونده موجود کلاً یک نمونه جهت آنالیز مس فرستاده شده است که نتیجه آن Cu=3.43 درصد مى‌باشد. همچنین یک نمونه جهت آنالیز کانى‌شناسى X.R.D آنالیز گردیده که نتیجه آن عبارت است از کانیهاى رسى، فلدسپار، کوارتز و مالاکیت. منابع: - نقشه زمین‌شناسى 1:100000 تسوج - نقشه زمین‌شناسى 1:100000 مرند گزارش مسئولین محدوده‌هاى مربوطه گزارش صندوق بیمه از محدوده چهرگان بحث‌هاى شفاهى آقاى دکتر راستاد و کارشناسان اکتشاف سازمان                                                                           

کلید واژه ها: آذربایجان شرقى