بررسی نوع و خاستگاه کانه زایی مس در رخداد معدنی علی آباد موسوی- خان چای، خاور زنجان، با استفاده از داده های سنگ شناسی، کانی شناسی و زمین شیمیایی

بررسی نوع و خاستگاه کانه ­زایی مس در رخداد معدنی علی ­آباد موسوی- خان­چای، خاور زنجان، با استفاده از داده­ های

سنگ ­شناسی، کانی ­شناسی و زمین­ شیمیایی

میرعلی ­اصغر مختاری1، حسین کوهستانی1 و عارفه سعیدی2

تاریخ دریافت:  05/ 05/ 1394                                                          تاریخ پذیرش: 07/ 11/ 1394

چکیده

رخداد معدنی مس علی ­آباد موسوی- خان­چای در منطقه طارم و در فاصله 30 کیلومتری خاور زنجان جای گرفته است. سنگ­ های رخنمون ­یافته در منطقه شامل مجموعه­ ای از سنگ­ های آتشفشانی و آتشفشانی- رسوبی ائوسن (معادل سازند کرج) است که توسط توده­ های نفوذی الیگوسن با ترکیب کلی کوارتزمونزونیتی مورد هجوم قرار گرفته ­اند. کانه ­زایی مس در این منطقه به ­صورت رگه و رگچه ­های کوارتزی مس ­دار درون واحدهای توفی حدواسط و گدازه­ های آندزیتی رخ داده است. بر پایه مطالعات میکروسکوپی، کانه ­های موجود در کانی­ سازی منطقه مورد مطالعه شامل کالکوپیریت و به مقدار کمتر پیریت و اولیژیست و کانی‌های باطله شامل کوارتز و کلریت است. بافت کانه ­ها شامل دانه­‌پراکنده، رگه- رگچه ­ای، برشی، پرکننده فضاهای خالی و جانشینی است. دگرسانی­ های موجود شامل سیلیسی و کلریتی ­شدن در بخش‌های کانه ­دار است. دو مرحله کانه‌زایی اولیه و ثانویه در رخداد معدنی مس علی ­آباد موسوی- خان­چای قابل تشخیص است. کانه ­زایی مرحله اولیه با تشکیل پیریت و کالکوپیریت ­های دانه ­پراکنده درون واحدهای توفی و گدازه­ای (زیرمرحله اول) آغاز و به ­ترتیب با ته ­نشست کوارتز، کالکوپیریت و پیریت در رگه ­ها و سیمان گرمابی برش ها (زیرمرحله دوم)، رگچه ­های منفرد و یا دسته ­رگچه­ های نیمه ­موازی تا متقاطع کوارتز (زیرمرحله سوم) و سرانجام رگه و رگچه­ های کوارتزی- اولیژیستی (زیرمرحله چهارم) مشخص می­ شود. مالاکیت، آزوریت و هیدروکسیدهای آهن با بافت­ های رگه- رگچه ­ای و پرکننده فضاهای خالی در مرحله ثانویه تشکیل شده ­اند. مقایسه الگوی عناصر خاکی کمیاب در سنگ ­های میـــــــــزبان بدون کانه ­زایی و بخش ­های کانه­ دار بیانگر غنی­ شـــــــدگی این عناصـــــــر در بخش­ های کانه­ دار است. این امر می ­تواند نشان­ دهنده بالا بودن غلظت عناصر خاکی کمیاب درسیال‌های کانه­ ساز و یا واکنش بالای سیال به سنگ در منطقه علی­ آباد موسوی- خان­چای باشد. غنی­ شدگی عناصر کانه­ ساز (Cu، Pbو Zn) در بخش ­های کانه­ دار بیانگر شسته­ شدن عناصر از سنگ میزبان دگرسان­ شده به بخش­ های کانه ­دار توسط سیال‌های کانه­ ساز است. ویژگی­ های رخداد معدنی مس علی­ آباد موسوی- خان­چای با کانسارهای مس نوع رگه ­ای قابل مقایسه است.

کلیدواژه ­ها:کانه­ زایی مس، نوع رگه­ ای، علی­ آباد موسوی- خان­چای، طارم، زنجان.

1استادیار، گروه زمین­ شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2کارشناسی ارشد، گروه زمین­ شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

نویسنده مسئول:حسین کوهستانی؛ E-mail:kouhestani@znu.ac.ir