رئوس کلی بازسازی با نگرشی به فردوس پس از زلزله

صدد اقداماتی جهت کاهش آسیب پذیری و بدنبال آن راههای امداد سریع و بازسازی اصولی و موفق بر آمد. در این راستا بر آن شدیم تا با نگرشی به بازسازیهای انجام شده در سالهای اخیر در چهار شهر از کشور ایران به بررسی نکات مثبت و منفی بازسازی پرداخته، خطاها را بشناسیم، بیراهه رفتن را مشخص نمائیم و از دل تمام آنها اصول اساسی را که در برخورد با بازسازی یک شهر به طور عام و یک شهر زلزله زده به طور خاص مطرح می شود، بیرون کشیده، راهنمایی را ارائه دهیم برای شهرهای آینده و بازسازیهای آتی، چرا که مهمترین مشکلی که تا کنون در زمینه بازسازی مطرح بوده است و تمام مسائل دیگر را تحت الشعاع خود قرار داده، مسئله زمان است و لزوم تسریع در امر خانه سازی و در بسیاری از موارد حتی قربانیان این مسئله یعنی خود مردم نیز منافع آنی را به منافع آتی ترجیح می‌دهند و بسیار اتفاق افتاده است که آینده ای طولانی را فدای حالی کوتاه کرده اند پس لازم است برای اجتناب از تصمیمها، برنامه ریزی ها و نهایتاً طراحی و ساخت و سازهای عجولانه قبل از هر چیز سعی نمود اصول کلی و کاربردی در برخورد با شهری که کاملاً ویران شده و تمام تلاشها بر آن است که سریعا شهر دیگری جایگزین ویرانیها گرداند را شناخت تا در مواقع ضروری بدون فوت وقت آنها را بکار گرفت و در کمترین زمان ممکن کار بازسازی شهر به شکل منطقی و اصولی و با نگرش واقع بینانه و در عین حال همراه با دید آینده نگر به مسائل آن طور که شایسته است به پایان رسد، نه اینکه پس از گذشت چند صباحی از سانحه و اسکان سریع ساکنین، دست به گریبان مشکلاتی شده که حل آنها بسیار سخت تر از مشکلات زمان وقوع حادثه بوده و در مواردی حتی کاملاً این معضلات لاینحل می‌گردند. بدین ترتیب یک سانحه چندین فاجعه بوجود می آورد. در این مقاله سعی شده اصول کلی اولیه در برخورد با ساخت و سازهای شهر بعد از زلزله، از اسکان موقت گرفته تا اسکان دائم، را بر شمرده و بر هر یک از این اصول نمونه های موردی از شهر فردوس را افزوده بدین وسیله بر اصول فوق مهر تایید زنیم. سوالاتی که در این زمینه مطرح می گردد و با توجه به تجارب شهرهای مورد بررسی باید برای آنها جوابهای روشن و منطقی پیدا نمود از این جمله اند:
1- نحوه برخورد با اسکان موقت به چه شکلی باید باشد و عدم برخورد صحیح با این مسئله چه آثار سوئی ببار خواهد آورد؟
2- مکان فعلی شهر چگونه انتخاب شود و نقش مردم در این میان تا چه حد می‌توان مفید باشد؟
3- نحوه برخورد صحیح با مسکن دائم چگونه باید باشد و در این بین چه مسائلی به صورت کلیدی مطرح هستند و اهمیت خاص دارند نحوه واگذاری مسکن به مردم چگونه باید باشد و در صورت عدم توجه به نکات لازم آثار سوء آن چگونه خواهد بود و در همین مقوله نقش بسیار مهم سنت اهالی و نیز سنت ساخت بنا توسط مردم اهمیت ویژه پیدا می‌کند، چرا که هر چقدر هم مسائل ایمن سازی شهر در شبکه ارتباطی، فضاهای باز، ساخت کاربریها بخصوص کاربریهای با اهمیت زیاد توسط مسئولین امر در نظر گرفته شود، ولی از آنجائیکه قسمت اعظم کالبد شهر را بناهای مسکونی در بر گرفته اند و به طور مثال انبوه این واحدها هستند که جداره یک معبر را تعریف می‌کنند و یا یک فضای باز را شکل می‌بخشند و یا به انحاء گوناگون با کاربریهای مختلف همجوارند لزوم توجه جدی به امر خانه سازی اهمیت پیدا خواهند کرد. بنابراین در صورت عدم توجه به سنت زیست و نیز سنت ساخت و سازها به مرور زمان با مشکلات عدیده ای روبرو خواهیم شد که می توانند تمام جنبه های مختلف شهری را تحت الشعاع قرار دهند. و چه بسا که در نظر گرفتن مسائل بسیار کوچک را در آغاز موجب وارد آمدن خسارات بسیار بزرگی بر پیکر شهر گردند و در تمام این موارد گواه ما بر نمونه های است از فردوس که این راه را می نموده و برای هر کدام ازاین سوالات جوابهای روشنی به ما می‌دهد. باشد که بیاموزیم.

کلید واژه ها: خراسان رضوى