برنامه ریزی کاربری بهینه زمین در شهرها برای مقابله با زلزله (نمونه: لوشان، منجیل، رودبار)

     موضوع مورد بحث دراین مقاله برنامه ریزی کاربری بهینه زمین برای به حداقل رساندن خطرات زلزله می‌باشد. در این مقاله در صدد پاسخ به یک سری سوالهایی هستیم که ارتباط مستقیم با طراحی و برنامه ریزی شهری در ارتباط با مقوله زلزله دارند.
- نقش برنامه ریزی و طراحی شهری در به حداقل رساندن خطرات جانی و مالی چه خواهد بود؟
- آیا می‌توان شهر را به گونه ای تغییر داد که از صدمات زلزله جلوگیری کرده یا آن را به حداقل برساند؟
- بر اساس شناخت عوامل مؤثر در زلزله و برنامه ریزی های شهری در این رابطه آیا می‌توان مناطق آسیب پذیر را قبل از زلزله مشخص نمود؟
هدف ما از این بررسیها بدست آوردن الگوی استقرار اجزاء فیزیکی شهر مانند شبکه های ارتباطی، میادین، فضاهای باز، مکانهای پر تراکم و محل کاربریهای عمومی و خدمات «ویژه» جهت به حداقل رساندن صدمات ناشی از زلزله می‌باشد. شاید بتوان گفت این گونه بررسیها در ایران، شاید هم در جهان برای اولین بار است که با دید شهر سازانه و زلزله مورد بررسی قرار می‌گیرد.
این تحقیق بر اساس تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده از عکس العمل کاربری های سه شهر لوشان، منجیل و رودبار در رابطه با زلزله سال 69 انجام شده است. تجزیه و تحلیل رابطه بین کاربری و زلزله از دید برنامه ریزی و طراحی شهرها با چهار روش کاری مطرح گردیده و هر کدام از این روشها در سطح های مختلف تقسیمات کالبدی شهر قرار گرفته اند. به همین علت نوع برخورد و نحوه تجزیه و تحلیل اطلاعات با یکدیگر متفاوت می‌باشد.
متدولوژی تحقیق این چهار روش به قرار زیر می‌باشد:
روش اول: تجزیه و تحلیل اطلاعات آماری در سطح محلات سه شهر لوشان، منجیل ، و رودبار
این خود یک پروسه کاملی است که از شناخت وضع موجود محلات قبل وبلافاصله بعد از زلزله شروع و به تجزیه و تحلیل اطلاعات آماری بدست آمده با شاخص های زلزله (تلفات و تخریب) و در انتها به نتیجه گیری و ارائه ضوابط و معیارهای در رابطه باتراکم جمعیتی، تراکم ساختمانی و بدست آوردن رابطه این موارد با عامل زلزله در سطح محلات شهری ختم می گردد.
روش دوم: تجزیه و تحلیل برداشتهای میدانی بوسیله نقشه های شهری در سطح کاربریهای ویژه:
این روش بوسیله مدولهای یک هکتاری در سطح کل شهر ارائه شده است. با شناخت عوامل مؤثر در میزان آسیب پذیری (زمین شناسی، مصالح، عمر، تراکم، زمان،…) و مقایسه این عوامل با دو شاخص آسیب پذیری (تخریب و تلفات)، نقشه های زون بندی خطر (آسیب پذیری) در سطح سه شهر حاصل می گردد. و بر اساس نقشه زون بندی خطر، ماتریسهای سازگاری در رابطه با عامل زلزله بدست می آید. و از آن نقشه هائی که تدابیر پیشنهادی کاربری اراضی برای به حداقل رساندن خطرات زلزله و در نهایت ارائه ضوابط و معیارهای نحوه توزیع کاربری، سلسله مراتب مکانی و مشخصات سایت مناسب هر کاربری مشخص می گردد.
روش سوم: تجزیه و تحلیل اطلاعات مربوط به معابر در سه شهر
در این روش مبنا مدول 4/1 هکتاری مورد استفاده قرار گرفته است. بر اساس شناخت وضع موجود معابر قبل و بلافاصله بعد از زلزله و همچنین شناخت عوامل مؤثر در میزان آسیب پذیری معابر و مقایسه این عوامل با شاخص های آسیب پذیری (مانند انسداد تلفات در معابر) صورت می‌گیرد. از این عوامل آسیب پذیر در جهت ارائه ضوابط در رابطه با موقعیت شریانهای اصلی ارتباطی، سلسله مراتب معابر در رابطه با موقعیت کاربری های ویژه، نسبتهای عرض به ارتفاع استفاده میشود.
روش چهارم: روش تجزیه و تحلیل کاربری های ویژه و همجواری های آن بر اساس حوزه نفوذ
هر کاربری در این روش با بیان گرافیکی و زون کردن روی رفتار کاربری های ویژه در رابطه با عامل زلزله سعی در ارائه ضوابط در رابطه با مکان و همجواری های کاربری های ویژه می‌شود. و در انتها با استفاده از این ضوابط ایده های طراحی در رابطه با کاربری ها و چگونگی مقابله با زلزله طراحی می گردد.

کلید واژه ها: مازندران