فعالیت لرزه خیزی در مشهد-نیشابور

دسته تکتونیک
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و ششمین گردهمایی علوم زمین
تاريخ برگزاری ۱۴ اسفند ۱۳۸۶

چکیده :
 
در این نوشتار ویژگی های لرزه زمینساختی گستره مشهد_نیشابور برسی شده است.در این زمینه
 
گسلهای بنیادی لرزه زا که یکی از بخش های بنیادی این نوشتار است مورد بازنگری قرار گرفته است
 
  با استفاده از شبکه لرزه نگاری دانشگاه فردوسی مشهد دیده می شود که این ناحیه زلزله مخربی را
 
تجربه نکرده است. بر پایه شبکه لرزه نگاری دانشگاه فردوسی مشهد سازوکار زلزله سال ۱۹۸۵ با
 
بزرگای Ms=۵ محاسبه گردیده. سازو کار گسلش این زمینلرزه امتداد لغز است.

مریم امینی پناه ،دانشجو کارشناسی ارشد ژئو فیزیک دانشگاه علوم تحقیقات
منوچهر قرشی ،دکتری لرزه زمینساخت،عضو هیئت علمی دانشگاه ازاد اسلامی واحد تهران شمال
محمد رضا قیطا نچی،دکتری ژئو فیزیک(زلرله شناسی)،عضو هیئت علمی موئسسه ژئو فیزیک دانشگاه تهران
مقدمه :
 
منطقه مورد نظر در محدوده چهار گوشه مشهد –نیشابور است که بین طول جغرافیایی 58.30  تا 60 و
 
عرض جغرافیایی36 تا 37 قرار گرفته است. شکل(1)بررسی ها نشان می دهد که با توجه به تاریخچه
 
زمینلرزه های بزرگ پیش از سده بیست و یکم در مشهد_نیشابور و وجود گسل های بنیادی شکل(3)
 
و روی ندادن زمینلرزهای بزرگ در سده بیست و یکم در گستره مورد برسی احتمال رویداد زمینلرز ه
 
بزرگ دور از انتظار نیست. سازوکارگسل های شنا خته شده بنیادی گستره مشهد_نیشابور فشاری با
 
مولفه امتداد لغزند. این نکته ازاهمیت زیادی برخورداراست زیرا گسلهای فشاری پرانرژی تر بوده، دوره
 
بازگشت زمینلرزها در راستای انها به نسبت دراز، وشتاب گرانش افقی زمین در درازای انها بیشتر بوده
 
ومیتوانند زمینلرزهای بزرگ وویرانگری را بوجود اورد.(بربریان 1981).
بحث :
 
ویژگی های زمینریختشناسی و لرزه زمینساختی گستره مشهد-نیشابور
 
از دیدگاه زمینریختشناسی و لرزه زمین ساختی این گستره به ترتیب از شمال شرقی به سوی جنوب
 
غربی از بخشهای زیر ساخته شده است.
 
الف:پهنه کپه داغ
 
1)پیشگودال کپه داغ      2)کوهای چین خورده-رانده شده کپه داغ   3)فرونشست مشهد-قوچان
 
ب:پهنه افیولیت پارینه تتیس
 
1 )زمینچاک پارینه تتیس     2) افیولیت پارینه تتیس مشهد
 
ج)پهنه ایران مرکزی
 
1) کوهای چین خورده-رانده شده        2)بینالود:شمال ایران مرکزی         3)افیولیت های سبز
گسل های گستره مشهد-نیشابور
 
1)گسل فشاری کشفرود: گسل فشاری کشفرود گسلی است با راستای خمدار شمال غرب- جنوب
 
شرق ودرازای نزدیک به 120 کیلو متر است. گسلی لرزه زاست ودو زمینلرزه 30/7/1673 مشهد
 
 (Ms=6.6) واوریل 1687 مشهد به سبب جنبش دوباره این گسل رویداده است.قرار گرفتن مرکز
 
زمینلرزه 28/9/1988 در نزدیکی گسل کشفرود ممکن است گویای جنبش این گسل در سده بیستم
 
باشد.
 
2 ) گسل شاندیز: با راستای شمال غرب-جنوب شرق در پای رشته کوه بینالود قرار داشته واز
 
15 کیلومتری غرب شهرمشهد می گذرد.گسل شاندیز گسل تک نبوده بلکه به شکل یک پهنه که
 
دست کم 3 کیلومتراست درازای این پهنه گسل 77 کیلومتر می باشد احتمال دارد گسل شاندیز همراه
 
با گسل کشف رود در رویداد زمینلرزه 30 ژوئیه 1673 مشهد نقشی داشته با شد قرار گرفتن مرکز
 
زمینلرزه ها در 1/5/1976و17/8/1977و4/1/1983 در نزدیکی گسل شاندیز ممکن است گویای جنبش
 
 ضعیف این گسل در سده بیستم با شد.
 
3 ) گسل فشاری نیشابور: با راستای شمال غرب-جنوب شرق ودرازای 52 کیلومتر قرار گرفتن گسل
 
فشاری جوان وکواترنر نیشابوردر پهنه زمینلرزه1209نیشابور وویژگی های ریخت زمین ساختی ان
 
نشانه جنبش این گسل به هنگام رویداد این زمینلرزه است.
)گسل جنوب مشهد: برش های موجود در راستای گسل وبرش هایی که بوسیله رودخانه ها در
 
نزدیکی ان ایجاد گشته است هیچ گونه نشانی از درزوشکست ویا جنبش تازه وجوان را نشان نمی
 
دهد .
 
5)گسل توس: دارای راستای شمال غرب-جنوب شرق ودرازای 24 کیلو متر است.
.
6)گسل سرخ ده: دارای راستای شمال غرب-جنوب شرق ودرازای 53کیلو متر است.
 
7)راندگی بوژان: دارای راستای شمال غرب-جنوب شرق ودرازای 18 کیلو متر است.
 
8)راندگی شمالبرف ریز: دارای راستای شمال غرب-جنوب شرق به موازات ودر شمال راندگی بینالود
 
قرار گرفته است ودارای درازای 17کیلو مترو شیب به سوی شمال شرق است.
 
10)گسل گوچگی: دارای راستای خمدار شمال غرب-جنوب شرق ودرازای 55.5 کیلو متر است
 
11)راندگی بینالود: دارای راستای خمدار شمال غرب-جنوب شرق ودرازای 92 کیلو متراست.
 
سازوکاراین گسل راندگی با شیب به سوی شمال شرق است.
 
12)راندگی موشان: دارای راستای شمال غرب-جنوب شرق ودرازای 19 کیلو متر است.که در21
 
کیلومتری جنوب شرقی شهر نیشابور قرار دارد.شیب به سوی شمال شرق است.
 
14)راندگی کال شور: گسلی با راستای شمال غرب-جنوب شرق ودرازای 22 کیلو متر است.و
 
شیب راندگی کال شور به سوی شمال تا شمال شرق است.
 
15)گسل امرادک: دارای راستای شمال غرب-جنوب شرق ودرازای 57 کیلو متر است.که سازوکار
 
گسل روشن نیست.
نتیجه گیری :
 
بیشتر گسل های بنیادی ولرزه زای گستره مورد برسی گسله های فشاری و کوهپایه ای می با شند.
 
با استفاده از پلاریته اولین موج طولی و بر اساس داده های شبکه لرزه نگاری دانشگاه فردوسی
 
مشهد سازو کار زلزله سال 1985 با بزرگای Ms=5 امتداد لغز می باشد.
منابع فارسی :
 
پژوهش و بررسی نو زمینساخت،لرزه زمینساخت و خطر زمینلرزه_گسلش در گستره ی مشهد_نیشابور(بربریان و همکا ران) ،کتاب سازمان زمین شناسی و اکتشا فات معدنی کشور شماره (72 ) سال 1378

کلید واژه ها: خراسان رضوى