معرفی دو محدوده افیولیتی در منطقه تکاب

دسته پترولوژی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری پنجمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده مرتضی مومن زاده- عمران رحیم نژاد
تاريخ برگزاری ۲۲ فروردین ۱۳۶۶
بر روی نقشه زمین شناسی و 1:250000 چهار گوش تکاب (منصور علوی نائینی و سید مهدی عمیدی- 1355) بیرون زدگی های وسیعی از مجموعه سنگهای دگرگونی منسوب به پرکامبرین نشان داده شده است که شامل آمفیبولیت، گنیس، شیست، مرمر، و دولومیت و توده های پراکنده گرانیت و گرانودیوریت است.
گروه اکتشافات بنیادی، در چهار چوب مطالعات پراکنده منطقه تکاب (تعمت ا… رشید عمران نژاد، ناصر خوئی، حسن اعلمی میلانی و مرتضی مومن زاده) در تابستان 1363 دو محدوده کوچک افیولیتی (Ophyolite suite) را در مجموعه دگرگونی منطقه شناسایی نموده اند. این دو به ترتیب در حدود 30 کیلومتری شمال غرب و 20 کیلومتری غرب کارخانه تغلیظ روی و سرب معدن انگوران (کارخانه دندی) قرار دارند. کارهای صحرائی و مطالعات آزمایشگاهی مربوط به افیولیت این منطقه از حد بازدید و مطالعه چند نمونه تجاوز نمی کند و مطرح نمودن آن در این گردهمایی به عنوان یک خبر و صرفا به جهت اعلان وجود آن است تا علاقمندان بتوانند درباره آن بررسی بیشتری بنماید.
مجموعه سنگهای شمال تکاب عمدتاٌ از آمفیبولیت، شیست و گنیس و مرمر همراه با بخشهای افیولیتی مرکب از سرپانتینیت، پیروکسینیت، تالک شیست، میکا شیست، سرپانتین شیست، آمفیبول شیست و توده های کوچک گابرو تا گرانیت، تشکیل شده و بطور کلی یک مجموعه آذرین- رسوبی دگرگونه با طیف پترولوژیکی وسیعی از سنگ های اولترابازیک تا گرانیت را بوجود می آورند.
در محدوده شمال غرب تکاب، در یک مقطع لیتواستراتیگرافی شرقی- غربی که طبقات با شیب تندی بسوی شمال قرا دارند، در ضخامتی کمتر از 200 متر، مجموعه ای از سنگ های دگرگونی اولترابازیک - بازیک- اسیدی و رسوبات کربناتی و شیلی همراه با آنها در تناوب مکرر و هم خواب با یکدیگر قرار دارند. این مجموعه از پایین به بالا عبارتند از: 1- تناوب آمفیبولیت، سرپانتینیت، پیروکسینیت و شیست با بین لایه هایی از سنگ های لکوکرات کوارتز و فلدسپاتیک با ضخامتی بیش از 1000 متر.
2- یک باند مرمر به ضخامت یک تا دو متر
3- تناوب آمفیبولیت، آمفیبول شیست و سرپانتینیت و سرپانتین شیست، به ضخامت حدود 15 متر.
4- یک باند اسکارن مرکب از گرونا پیروکسن، به ضخامت حدود 4 متر.
5- یک زون تدریجی از اسکارن گرونا- آمفیبول- سرپانتین شیست تا آمفیبولیت به ضخامت حدود 3 متر و دارای مینرالیزاسیون استراتا باندو استراتیفرم پلی متالیک (سولفورهای آهن، مس، روی و سرب)
6- یکسری طبقات که از آمفیبول سرپانتین شیست شروع شده و به تدریج به آمفیبولیت تبدیل می شود و در حدود 20 متر ضخامت دارد.
7- یک سری طبقات سرپانتین شیست و سرپانتین با یک طبقه یک متری از کرومیت ماسیو و کمپاکت که در داخل سری، بصورت پودیفرم و بودینه قرار دارد. ضخامت این سری نیز در حدود 20 متر است.
8- تناوبی از سرپانیتن شیست و گنیس و آمفیبول شیست و پلاژیو گرانیت ؟ و احتمالاٌ ولاستونیت و رودینگیت، با ضخامتی حدود 25 متر. در داخل این سری دو طبقه، هر کدام در حدود یک متر ضخامت و در فاصله 5 متر از یکدیگر از اکتینولیت با مقادیر ناچیزی کریزوتیل دیده می شود. بافت رشته ای رشد یافته در امتداد تقریباٌ عمود بر طبقه بندی، با الیاف تا چند دسیمتر از خصوصیات اکتینولیت است.
9- طبقاتی از کوارتز و فلدسپات، در تناوب با آمفیبولیت، با ضخامتی در حدود 10 متر به نظر می رسد که گسترش توده های اولترابازیکی و گابروئی در سری دگرگونه منطقه تکاب بسیار بیش از این باشد که در این گزارش آمده است.
مینرالیزاسیون موجود در مجموعه شامل سولفورها (آهن، مس، روی و سرب) کرومیت، آزبست، تالک و گرونا است. سولفور آهن همراه با مس، علاوه بر طبقه استراتیفرم مذکور در متن طبقاتی خاصی از آمفیبولیت با بافت پراکنده دانه Disseminated وجود دارد. گرونا نیز بصورت پراکنده در متن آمفیبولیت، با توجیه خاص، در جهت طبقه بندی آمفیبولیت زیاد است.
مینرالیزاسیون های اصلی سولفورهای پلی متالیک (آهن، مس، سرب و روی) و گرونا و کرومیت به ترتیب با ضخامت های 2و 4و 1 متر، در تناوب با طبقات مرمر و سرپانتینیت قرار می گیرند. ذخائر تالک قابل توجهی در داخل سری سبز تالک شیست و سرپانتین شیست در منطقه تکاب پراکنده شده اند.
مجموعه سنگ های اولترابازیک تا شدیداٌ اسیدی، در تناوب با سری سنگ های دگرگونه و مینرالیزاسیون های سولفوری و کرومیت و در تناوب با یکدیگر، در مقطعی با کمتر از 200 متر ضخامت، نشان می دهد که احتمالاٌ یک سایت افیولیتی کوچک با مینرالیزاسیون های خاص خود شامل سولفورهای استراتیفرم (شاید هم Massive sulfide) و کرومیت و آزبست در شمال تکاب وجود دارد. در شمال شرق تکاب نیز مورد مشابهی با وجود سولفورهای آهن و آثار کرومیت دیده می شود.
گسترش وسیع آمفیبولیت ها و مرمرها، همراه با توده های گابرو، دیوریت، گرانودیوریت و گرانیت و مجموعه های کوچک سنگ های اولترابازیکی، همراه با مینرالیزاسیون سولفورهای پلی متالیک، چه بصورت پراکنده دانه و چه به صورت استراتیفرم و احتمالاٌ Massive Sulfide و وجود ذخائر متعدد تالک در منطقه ای وسیع، این مطالب را در ذهن تداعی می کند که مجموعه دگرگونه منطقه تکاب در حقیقت یک مجموعه آذرین- رسوبی، با یک طیف وسیع ماگماتیزم افیولیتی تا گرانیتی بوده و لذا بابستی احتمال وجود مینرالیزاسیون های مربوطه، از جمله کرومیت، نیکل، گروه پلاتین، سولفورهای پلی متالیک، تالک، فلدسپات، طلا و نقره در آنها را در نظر داشت.

کلید واژه ها: آذربایجان غربى