پترولوژی و ژئوشیمی افیولیتها وسنگهای وابسته در زاگرس سوچر، نیریز، ایران

دسته پترولوژی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری پنجمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده محسن- آروین
تاريخ برگزاری ۲۲ فروردین ۱۳۶۶
منطقه ای به وسعت تقریبی 250 کیلومتر مربع در اطراف شهر نیریز (29N, 54E)، در استان فارس، مورد مطالعه قرار گرفت. منطقه در جنوب شرقی سلسله جبال زاگرس قرار دارد و قسمتی از زون ناپیوسته جنوبی نئوتتین افیولیتها Neo- Tecthyan است که بطور قابل ملاحظه ای بین قبرس و عمان متفاوت است. برپایه مشاهدات صحرائی و زمینه های پترولوژیکی منطقه نیریز به سه واحد ساختاری متفاوت تقسیم گردید:
کالرسریز Coloured Series
افیولیت کمپلکس Ophiolitic complex
اگزوتیک بلاک Exotic Blocks
کالرسریز بطور کلی از اسپیلیت (بصورت گدازه های جریانی و بالشی)، کراتوفیر، ایگنمبریت و بندرت آلکالی گابرو و پرفیریت، چرت، ماسه سنگ و آهک های متعلق به کرتاسه پایانی تشکیل شده است. این واحد تحت تاثیر مقداری ایمبریکیشن Imberication قرار گرفته، اما خیلی از تماس های داخلی برهم نخورده و روابط اصلی بین لاواها و رسوبات حفظ شده اند. کالر سریز ظاهراٌ شباهت به تکتونیک ملانژ دارد اما دارای مقدار کمی، یا اصلاٌ مواد خارجی است و به نظر می رسد که منشاء ارتباطی با کمپلکس افیولیتی ندارد. افیولیتیک کمپلکس بوسیله هارژبورگیت تکتونیکی با مقدار کمی دنیت، لرزولیت و پیروکسنیت مشخص می شود. سری افیولیتی خود تفاوت هائی با تعریف کنفرانس پنروس Penrouse Confoerence در وجود مرمر، اسکارن و نبودن کمپلکس دایکهای صفحه ای نشان می دهد.
اگزوتیک بلاکها شبیه کالر سریز هستند، البته تفاوتهایی در نسبت رسوبات به سنگ های ولکانیکی و نوع سنگ های ولکانیکی و گاه وجود سنگ های دگرگونی (کوارتزیت و شیست سبز رنگ) نشان می دهند. سنگ های ولکانیکی در کالرسریز و اگزوتیک بلاک ها تخلخل متفاوت دارند (از 80%- برای حجم) که عمق متفاوت اما بطور کلی کم عمقی از فوران را احتمالاٌ کمتر از 700 متر زیر سطح آب ، نشان می دهد.
بر پایه مطالعات شیمیایی عناصر اصلی Major element chemistry امکان تشخیص روند تئولیتیک و الکالی در کالرسریز و اگزوتیک بلاک ها، به خاطر نگرش، وجود ندارد. به هر حال آنالیز عناصر ناچیز و کمیاب Trace and Ree analyses وجود سه روند متفاوت در لاواهای بازی را تایید نمود:
توله ایتیک فقیر شده Depleted Theoleiite
بازالت حد واسط Transitional basalt
بازالت آلکالی Alkali basalt
این روند ها شبیه به کمپلکس Haybi در عمان است. از تماس رسوبی با آهک ها در کالرسریز، آلکالی بازالت ها را می توان از لحاظ سنی کرتاسه پایانی تشخیص داد. توله ایت های فقیر شده نیز به نظر همان سن می آیند. آنالیز عناصر ناچیز و الگوی ژئو شیمی Geochemical pattern بازالت های الکالی و حد واسط شبیه به ماگماهای داخل صفحه ای Within- plate هستند که بصورت جزائر آتشفشانی اقیانوسی Ocean island volcanics فوران می کنند. آنالیز عناصر ناچیز و الگوی ژئو شیمی توله ایت های فقیر شده شبیه به توله ایت های جزایر قوسی Island arcs است. دایکهای تنگ حنا در کمپلکس افیولیتی توله ایتیک و شدیداٌ تفریق شده هستند و به نظر شبیه بازالتهای جزائر قوسی می باشند. گابروهای تنگ حنا توله ایتیک بوده و تاریخ تفریق کوتاهی را، در مقایسه با گابروهای عمان، نشان می دهند.
سنگ های ولکانیکی تحت دگرگونی دفنی Burial قرار گرفته و مینرالیهای جدید گردهمایی اصلی آذرین را جانشین شده اند. در ترم مینرال فاسیس دگرگونی متعلق به Prehnite- Pumpellyite Facies است. وجود زئولیت، اپیدوت، اکتینولیت و کلسیت نشانگر وجود متفاوت PCO2 در سنگ های آذرین ولکانیکی است.

کلید واژه ها: فارس