مطالعه سیالات درگیر و ویژگی‏های سیال کانی‏سا‏ز در کانه­زائی طلای تیپ پهنه برشی قلقله، جنوب­غرب سقز

دسته زمین شناسی اقتصادی واکتشاف
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و پنجمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده فرهنگ علی­یاری
تاريخ برگزاری ۰۲ اسفند ۱۳۸۵

چکیده:
کانسار طلای قلقله در بخش شمال­باخترى پهنه سنندج-سیرجان واقع شده­ است. این کانسار از نوع کانسارهای طلا با میزبان پهنه­های برشی شکل­پذیر و شکنا بوده و در دسته کانسارهای طلای کوهزائی قرار می­گیرد. بر اساس نتایج بدست آمده از مطالعات پتروگرافی و میکروترمومتری، دو نوع سیال درگیر در هر دو نوع رگه‏ها و رگچه‏های کوارتز-سولفید طلادار همروند با برگوارگی میلونیتی، و رگه و رگچه‏های کوارتز-سولفید و کوارتز-کلسیت طلادار متقاطع با برگوارگی میلونیتی شناسائی شده است. بر این اساس، گروه اول دارای سیالات درگیر اولیه دو فازی (L+V)، با دمای ذوب اولیه  ۱۲- تا ۱۵- درجه سانتیگراد، دمای همگن شدن ۳۵۰ تا۳۹۶ درجه سانتیگراد، شوری ۵/۵ تا ۱۰ درصد وزنی نمک طعام و چگالی g/cm۳ ۸۶/۰-۸۰/۰ هستند. گروه دوم دارای سیالات درگیر دو فازی (L +V)، با دمای ذوب اولیه ۷- تا ۱۰- درجه سانتیگراد، دمای همگن شدن ۲۱۰ تا ۲۵۰ درجه سانتیگراد، شوری ۲ تا ۴ درصد وزنی نمک طعام و چگالی g/cm۳ ۷۱/۰-۶۵/۰ هستند. وجود دو محدوده مشخص از چگالی سیالات درگیر نشان‏دهنده حضور دو نوع سیال دگرگونی با دما و شوری بالا و سیال جوی با دما و شوری پائین است. همچنین، میانگین فشار محاسبه شده برای سیالات درگیر kbar ۲ و متوسط عمق کانه‏زائی حدود ۷ کیلومتر می­باشد. این مقادیر ارتباط خوبی با درجه حرارت همگن شدن نهائی و شوری سیالات درگیر نشان می­دهد.
فراوانی قابل­ملاحظه سیالات درگیر دو فازی غنی از مایع (Liquid-rich), فراوانی بسیار کم سیالات درگیر گازی, همگن شدن تمامی سیالات درگیر به فاز مایع، حضور Co۲ در سیالات درگیر، شوری نسبتاً یکنواخت و پائین و نیز همبستگی بین درجه حرارت همگن شدن و شوری این سیالات ، بوضوح نشان می‏دهند که در سیالات طلادار پدیده اختلاط (mixing) صورت گرفته است. علاوه بر این, دامنه نسبتاً وسیع دمای همگن شدن سیالات درگیر کانسار طلای قلقله نشان می­دهد که احتمالاً فرآیند سرد شدن ساده (کاهش درجه حرارت), یکی دیگر از عوامل مؤثر در ته­نشست سیال طلادار می­باشد. بر اساس این خصوصیات، کانسار طلای قلقله در دسته کانسارهای طلای کوهزائی (مزوترمال) قرار داد.                   
واژگان کلیدی: سیالات درگیر، دمای همگن شدن، شوری، فرآیند اختلاط،سیال دگرگونی، سقز، قلقله
 
Study of fluid inclusions and characteristics of ore-forming fluids in the shear zone-type gold mineralization at Qolqoleh deposit, Southwest of Saqez
 
Abstract:
Qolqoleh gold deposit is located in northwestern part of the Sanandaj-Sirjan zone, and hosted in a ductile and brittle shear zone, and is categorized in orogenic gold deposits. Based on petrographic and microthermometric results, two types of fluids were distinguished in both concordant gold-bearing quartz-sulfide veins and veinlets, and discordant gold-bearing quartz-sulfide and quartz-calcite veins and veinlets. In this basis, the type I include two-phase (L+V) primary fluid inclusions with melting temperatures from -۱۲ to -۱۵ ۰C and homogenization temperatures from ۳۵۰ to ۳۹۶ ۰C, the salinity values of these fluid inclusions ranges from ۵.۵ to ۱۰ %wtNaCl and density is ۰.۸۰-۰.۸۶ g/cm۳. Type II consists of two-phase (L+V) primary fluid inclusions, which melting temperatures ranges from -۱۲ to -۱۵ ۰C, homogenization temperatures fall in the range from ۲۱۰ to ۲۵۰ ۰C, salinity values ranges from ۲ to ۴ %wtNaCl and density is ۰.۶۵-۰.۷۱ g/cm۳. The presence of two distinctive fields of fluid inclusions densities indicating the mixing of a hotter and more saline fluid with a cooler and less saline fluid. Furthermore, the mean pressure of fluid inclusions is about ۲ kbar and the mean depth of mineralization is approximately ۷ km. These values indicate high correlation with total homogenization temperature and salinity of fluid inclusions.
Abundances of liquid-rich two-phase fluid inclusions, presence the negligible amounts of vapour-rich fluid inclusions, homogenization many of fluid inclusions to liquid, presence of Co۲ in most of them, relatively uniform and low salinity values and correlation between total homogenization temperatures and salinities clearly indicate that the mixing process occur in the gold-bearing fluids. In addition, the considerable range of homogenization temperatures in the fluid inclusions of Qolqoleh gold deposit indicating that simple cooling process (decrease of temperatures) is the one of effective processes in deposition of gold-bearing fluid. Based on these characteristics, the Qolqoleh gold deposit is categorized in orogenic (mesothermal) gold deposits.

 
 
مطالعه سیالات درگیر و ویژگی‏های سیال کانی‏سا‏ز در کانه­زائی طلای تیپ پهنه برشی قلقله، جنوب­غرب سقز
 
فرهنگ علی­یاری1، ابراهیم راستاد2
1. دانشجوی دکتری زمین‏شناسی اقتصادی دانشگاه تربیت‏مدرس
2. عضو هیئت علمی گروه زمین­شناسی اقتصادی دانشگاه تربیت­مدرس
 
 
 
 
 
چکیده:
کانسار طلای قلقله در بخش شمال­باختری پهنه سنندج-سیرجان واقع شده­ است. این کانسار از نوع کانسارهای طلا با میزبان پهنه­های برشی شکل­پذیر و شکنا بوده و در دسته کانسارهای طلای کوهزائی قرار می­گیرد. بر اساس نتایج بدست آمده از مطالعات پتروگرافی و میکروترمومتری، دو نوع سیال درگیر در هر دو نوع رگه‏ها و رگچه‏های کوارتز-سولفید طلادار همروند با برگوارگی میلونیتی، و رگه و رگچه‏های کوارتز-سولفید و کوارتز-کلسیت طلادار متقاطع با برگوارگی میلونیتی شناسائی شده است. بر این اساس، گروه اول دارای سیالات درگیر اولیه دو فازی (L+V)، با دمای ذوب اولیه  12- تا 15- درجه سانتیگراد، دمای همگن شدن 350 تا396 درجه سانتیگراد، شوری 5/5 تا 10 درصد وزنی نمک طعام و چگالی g/cm3 86/0-80/0 هستند. گروه دوم دارای سیالات درگیر دو فازی (L +V)، با دمای ذوب اولیه 7- تا 10- درجه سانتیگراد، دمای همگن شدن 210 تا 250 درجه سانتیگراد، شوری 2 تا 4 درصد وزنی نمک طعام و چگالی g/cm3 71/0-65/0 هستند. وجود دو محدوده مشخص از چگالی سیالات درگیر نشان‏دهنده حضور دو نوع سیال دگرگونی با دما و شوری بالا و سیال جوی با دما و شوری پائین است. همچنین، میانگین فشار محاسبه شده برای سیالات درگیر kbar 2 و متوسط عمق کانه‏زائی حدود 7 کیلومتر می­باشد. این مقادیر ارتباط خوبی با درجه حرارت همگن شدن نهائی و شوری سیالات درگیر نشان می­دهد.
فراوانی قابل­ملاحظه سیالات درگیر دو فازی غنی از مایع (Liquid-rich), فراوانی بسیار کم سیالات درگیر گازی, همگن شدن تمامی سیالات درگیر به فاز مایع، حضور Co2 در سیالات درگیر، شوری نسبتاً یکنواخت و پائین و نیز همبستگی بین درجه حرارت همگن شدن و شوری این سیالات ، بوضوح نشان می‏دهند که در سیالات طلادار پدیده اختلاط (mixing) صورت گرفته است. علاوه بر این, دامنه نسبتاً وسیع دمای همگن شدن سیالات درگیر کانسار طلای قلقله نشان می­دهد که احتمالاً فرآیند سرد شدن ساده (کاهش درجه حرارت), یکی دیگر از عوامل مؤثر در ته­نشست سیال طلادار می­باشد. بر اساس این خصوصیات، کانسار طلای قلقله در دسته کانسارهای طلای کوهزائی (مزوترمال) قرار داد.                   
واژگان کلیدی: سیالات درگیر، دمای همگن شدن، شوری، فرآیند اختلاط،سیال دگرگونی، سقز، قلقله
 
Study of fluid inclusions and characteristics of ore-forming fluids in the shear zone-type gold mineralization at Qolqoleh deposit, Southwest of Saqez
 
Abstract:
Qolqoleh gold deposit is located in northwestern part of the Sanandaj-Sirjan zone, and hosted in a ductile and brittle shear zone, and is categorized in orogenic gold deposits. Based on petrographic and microthermometric results, two types of fluids were distinguished in both concordant gold-bearing quartz-sulfide veins and veinlets, and discordant gold-bearing quartz-sulfide and quartz-calcite veins and veinlets. In this basis, the type I include two-phase (L+V) primary fluid inclusions with melting temperatures from -12 to -15 0C and homogenization temperatures from 350 to 396 0C, the salinity values of these fluid inclusions ranges from 5.5 to 10 %wtNaCl and density is 0.80-0.86 g/cm3. Type II consists of two-phase (L+V) primary fluid inclusions, which melting temperatures ranges from -12 to -15 0C, homogenization temperatures fall in the range from 210 to 250 0C, salinity values ranges from 2 to 4 %wtNaCl and density is 0.65-0.71 g/cm3. The presence of two distinctive fields of fluid inclusions densities indicating the mixing of a hotter and more saline fluid with a cooler and less saline fluid. Furthermore, the mean pressure of fluid inclusions is about 2 kbar and the mean depth of mineralization is approximately 7 km. These values indicate high correlation with total homogenization temperature and salinity of fluid inclusions.
Abundances of liquid-rich two-phase fluid inclusions, presence the negligible amounts of vapour-rich fluid inclusions, homogenization many of fluid inclusions to liquid, presence of Co2 in most of them, relatively uniform and low salinity values and correlation between total homogenization temperatures and salinities clearly indicate that the mixing process occur in the gold-bearing fluids. In addition, the considerable range of homogenization temperatures in the fluid inclusions of Qolqoleh gold deposit indicating that simple cooling process (decrease of temperatures) is the one of effective processes in deposition of gold-bearing fluid. Based on these characteristics, the Qolqoleh gold deposit is categorized in orogenic (mesothermal) gold deposits.
Keywords: fluid inclusions, homogenization temperature, salinity, mixing process, metamorphic fluid, Saqez, Qolqoleh                                                   
 
مقدمه:
مطالعه سیالات درگیر به عنوان کلید ارزشمندی در درک مسائل گذشته زمین­شناسی از قبیل دما, فشار, شوری, چگالی, ترکیب سیالات کانسارساز و همچنین ترکیب سیالاتی که تشکیل­دهنده سنگ­ها و کانی­ها بوده و یا طی فرآیندهای بعدی از داخل آنها عبور کرده­اند، نقش دارد (Roedder, 1984). اگرچه امروزه کاربرد سیالات درگیر در بیشتر شاخه­های زمین­شناسی گسترش دارد, و مطالعه آنها ابعاد جدیدی به درک ما از فرآیندهای زمین­شناسی افزوده است, اما مهم­ترین کاربرد آنها در شناخت خصوصیات فیزیکوشیمیائی محیط تشکیل کانسارها می­باشد. همچنین مطالعه سیالات درگیر در اکتشاف ذخائر نفتی نقش عمده­ای ایفا می­کنند. اجزاء سیالات کانه­ساز علاوه بر کانه, شامل مواد فرار و نمک­های محلول هستند که سراسر کانسار را پیموده­اند, و هیچ اثری بجزء سیالات درگیر بجا نگذاشته­اند.
    در کانسار طلای قلقله, کانی کوارتز به دو صورت رگه­ها و رگچه­های همروند و متقاطع با برگوارگی میلونیتی در پهنه برشی دگرسان‏شده و کانه­دار مشاهده می­شود, که همراه با پیریت و سایر سولفیدها و در مواردی همراه با طلا است. بنابراین با توجه به اینکه کانه­زائی طلا به رگه­های سیلیسی-سولفیدی طلادار محدود می­باشد, از کانی کوارتز به عنوان کانی مهم جهت مطالعه سیالات درگیر, تعداد 7 نمونه از هر دو نوع رگه­های کوارتزی همروند و متقاطع با برگوارگی میلونیتی انتخاب و نمونه‏‏برداری گردید. همچنین در هنگام نمونه­برداری, بر اساس نتایج آنالیزهای بدست آمده از واحدهای موجود, سعی گردید تا نمونه‏های کوارتز مربوط به نمونه­های پرعیار طلا جهت مطالعات سیالات درگیر انتخاب شوند.
 
بحث:
پتروگرافی و میکروترمومتری سیالات درگیر
    شناسائی روابط پتروگرافی اولین و مهم­ترین بخش مطالعه سیالات درگیر می­باشد. تاریخچه سیالات در محیط زمین­شناسی می­تواند بسیار پیچیده باشد. شناسائی و تفکیک پدیده­های سیال (fluid events) مورد نظر و تعین زمان نسبی آن, هدف اصلی مطالعه پتروگرافی می­باشد. در این مطالعات, پارامترهائی از قبیل شکل, اندازه, فراوانی سیالات درگیر, نوع سیالات درگیر (اولیه و ثانویه), پدیده­های تغییر سیالات درگیر بعد از به دام افتادن مانند تراوش (Leakage) و تعیین نوع سیالات از لحاظ ژنتیکی مورد بررسی قرار می­گیرد.           
    بطور کلی از لحاظ شکل ظاهری (مورفولوژیکی), سیالات درگیر کانسار طلای قلقله را می­توان با توجه به پارامترهای  Roedder (1984) و Shepherd et al (1985) به ترتیب فراوانی بصورت زیر تقسیم­بندی کرد:
1- سیالات درگیر دارای شکل نامنظم, 2- سیالات درگیر کروی­شکل, 3- سیالات درگیر کشیده و باریک.
از نظر فراوانی, سیالات درگیر نوع اول و دوم دارای بیشترین فراوانی بوده و پراکندگی وسیعی را در تمام قسمت­های نمونه از خود نشان می­دهند. از لحاظ اندازه, این سیالات درگیر غالباً ریز تا بسیار ریز بوده و در محدوده بین 2 میکرون تا 25 میکرون قرار می­گیرند.
     بر اساس نوع و درصد فازهای موجود سیالات درگیر (Shepherd et al., 1985), سیالات درگیر مورد مطالعه در کانسار طلای قلقله اکثراً در دسته سیالات درگیر تک فازی (L) و دو فازی غنی از مایع (L+V) قرار می­گیرند. این نوع سیالات درگیر تقریباً حجم کلی سیالات درگیر مورد مطالعه را تشکیل می­دهند. علاوه بر سیالات دوفازی غنی از مایع, انواع دیگر سیالات نیز در حین مطالعه مشاهده شدند که نسبت فراوانی آنها خیلی کم بوده و به ترتیب فراوانی شامل سیالات درگیر دوفازی غنی از بخار (V+L) و سیالات تک فازی غنی از بخار (V) هستند. لازم به یادآوری است که در هنگام انجام مطالعات میکروترمومتری, تنها سیالات درگیر دوفازی غنی از مایع (L+V) اندازه­گیری شدند و بقیه انواع سیالات درگیر ذکر شده به علت فراوانی خیلی کم آنها قابل اندازه­گیری نبودند.
    در نمونه­های مطالعه­شده کانسار طلای قلقله, به ترتیب فراوانی شامل سیالات درگیر ثانویه, ثانویه کاذب و اولیه است. با توجه به اهمیت کمتر سیالات درگیر ثانویه و ثانویه­کاذب, و همچنین ریز بودن بیش از حد سیالات درگیر مورد مطالعه, و به منظور اجتناب از هر گونه خطا در تشخیص این نوع سیالات درگیر, از مطالعه آنها صرفنظر شده و بیشتر به مطالعه سیالات درگیر اولیه پرداخته شد. سیالات درگیر اولیه بصورت موازی با سطوح بلوری و همچنین بصورت پراکنده در متن کانی میزبان (کوارتز) دیده می­شوند. سیالات درگیر ثانویه و ثانویه­کاذب بصورت خطی و اغلب بدون شکل و مدور می‌باشند, با این تفاوت که سیالات درگیر کاذب بر خلاف نوع ثانویه تا حاشیه بلور ادامه پیدا نمی­کنند. سیالات درگیر ثانویه به دلیل قرار­گیری در محل شکستگی­ها اغلب تا حاشیه بلور امتداد پیدا می­کنند.
    بررسی میکروترمومتری عبارتست از مطالعه غیرمخرب مقطع مورد نظر برای تعیین دما, میزان شوری, وزن مخصوص (چگالی) و ترکیب سیالاتی که کانی میزبان از آنها ساخته شده است, که توسط عملیات سرد کردن (Freezing)و گرم کردن (Heating) انجام می­پذیرد. دمای همگن شدن، یعنی دمایی که تمامی فازهای جامد و مایع نمونه بصورت محلولی همگن در آید. این دما معرف حداقل درجه­حرارت تشکیل کانسار خواهد بود.
 
شوری سیالات درگیر
    نتایج بدست آمده از اندازه­گیری میزان شوری سیالات درگیر کانسار طلای قلقله نشان می­دهد که شوری این سیالات, غالباً در محدوده بین 2 تا %wtNaCl 10 قرار دارد. بنابراین، این سیالات دارای شوری بسیار پائینی هستند, که این مقادیر با عدم حضور فازهای جامد نمک در مطالعات پتروگرافی نیز تأیید می­شود (تصاویر 1 و 2). در هر حال, با توجه به اینکه اکثر کانسارهای طلای تیپ کوهزائی دارای سیالات درگیر غنی از CO2، H2O و CH4 هستند (ALM et al., 2003)، لذا احتمال حضور این گازها در سیالات درگیر کانسار طلای قلقله نیز وجود دارد که تعیین دقیق مقدار این ناخالصی­ها و مقدار ترکیباتی نظیر CO2, CH4 و احتمالاً N2 نیاز به انجام مطالعات بیشتر و همچنین مطالعه سیالات درگیر با استفاده از Laser Raman می­باشد.
دمای همگن شدن سیالات درگیر
     به دلیل اینکه کانسارهای طلای کوهزائی از جمله کانسار طلای قلقله در اعماق زیاد تا متوسط تشکیل شده­اند, چگالی ترکیب اثر چندانی بر روی درجه حرارت همگن شدن نداشته و قابل صرفنظر کردن است. بدین ترتیب فقط تصحیح فشار اهمیت داشته و مقدار آن با افزایش درجه حرارت, افزایش می­یابد (Roedder, 1984).
بطور کلی با توجه به نتایج بدست‌آمده، دو گروه سیال درگیر از نظر دمای همگن شدن وجود دارد (تصویر 3):
1-   گروهی که دمای همگن شدن آنها در محدوده حرارتی 0C 210 تا 0C 250 قرار دارند. این­ دسته از سیالات درگیر دارای اندازه­های بسیار کوچکی هستند و از نظر فراوانی در رده دوم قرار می­گیرند. درجه سرمایش این گروه معمولا بین 0C 7- تا 0C 10- می‌باشد. نکته قابل توجه اینکه, در این گروه از سیالات درگیر فاز گازی (Vapour) در دمای صفحه پلاتین میکروسکوپ تکان می­خورد, که خود نشان­دهنده دمای پائین به دام افتادن سیال می­باشد.    
2-   گروه دوم از سیالات درگیر در درجه حرارت بالاتری در حدود 0C 350 تا 0C 396 همگن می­شوند. درجه حرارت سرمایش این گروه معمولا 0C 12- تا 0C 15- می‌باشد. این گروه از سیالات درگیر دارای اندازه بزرگتری نسبت به انواع دیگر بوده و فراوان­ترین گروه سیالات درگیر می­باشند. 
    بنابراین با توجه به برداشت‌ها و ماهیت سیالات درگیر، درجه حرارت هموژن شدن سیالات درگیر, میانگین دمای همگن شدن سیالات درگیر کانسار طلای قلقله، حدود 0C 370 می‌باشد.
 
فشار و چگالی سیالات درگیر
    زمانی که اطلاعات بدست آمده در مورد دماهای همگن شدن سیالات درگیر با اطلاعات داده­های شوری ترکیب می­شوند, می­توانند چگالی سیال را بدون توجه به شرایط به تله افتادن آن معین کرد. تغییرات چگالی بویژه با توجه به مکانیسم­های جریان سیال و تکامل تغییرات ویژه در چگالی سیال, بخصوص در سیستم­هائی که می­توانند وقفه­هائی در فرآیند جریان سیال ایجاد کنند, مهم است.
    بر اساس نمودار (1983) Bodnar (تصویر 4) مقادیر چگالی بدست آمده از طریق خطوط هم­دما برای سیالات درگیر هر دو نوع رگه­های کوارتز همروند و متقاطع با برگوارگی دارای دو محدوده چگالی مشخص I در محدوده g/cm3 71/0-65/0 و محدوده II با مقادیر g/cm3 86/0-80/0 برای سیالات کانی­ساز می­باشد. بر اساس تصویر 4، دو نوع سیال دگرگونی با دما و شوری بالا و سیال جوی با دما و شوری پائین قابل تشخیص است (Klein 2006، مکاتبه شخصی).      
    همانگونه که در تصویر 5 مشاهده می­شود, یک رابطه خطی بین درجه حرارت همگن شدن و شوری سیالات درگیر در نمودار مربوطه وجود دارد. این مسأله نشان می­­دهد که با افزایش شوری سیالات درگیر درجه حرارت همگن شدن آنها نیز افزایش می­یابد.
در کانسار طلای قلقله, مقادیر فشار با استفاده نمودار دما-فشار محاسبه شده است که نتایج آن در تصویر 6 نشان داده شده است. بر این اساس, فشار متوسط سیالات درگیر kbar 2 می­باشد, به گونه­ای که این مقادیر نیز ارتباط خوبی با درجه حرارت همگن شدن نهائی و شوری سیالات درگیر نشان می­دهد. همچنین، با توجه به اینکه در کانسارهای طلای تیپ پهنه برشی, فشار واحدهای فوقانی (overburden) برابر با وزن سنگ­های فوقانی است که بر روی سیال قرار دارد، عمق تقریبی کانی­سازی با استفاده از شواهد و معادلات موجود حدود  km7 محاسبه شده است که نشان­دهنده محیط تشکیل میان­پوسته­ای (mesozonal) برای کانسار طلای قلقله می­باشد.

Kbar 2
 
تعیین فرآیندهای فیزیکی مؤثر در تغییر رفتار سیالات درگیر:
    در بسیاری از کانسارها, فرآیندهای فیزیکی (به ویژه جدایش فازی و اختلاط سیالات) مهم­ترین مکانیسم­هائی هستند که در نهایت سبب ته­نشست تمرکزهای اقتصادی ذخائر معدنی می­شوند (Skinner, 1997). همچنین در بسیاری موارد, واکنش­های سیال-سنگ به عنوان کنترل­کننده­های ممکن در ته­نشینی کانه در نظر گرفته می­شود. به عنوان مثال, می­توان به اهمیت سولفیدی شدن سنگ میزبان سیلیکاته غنی از آهن در کانسارهای طلای کوارتز-طلای رگه­ای (کوهزائی) اشاره کرد. آهن یکی از اجزائی است که در بیشتر سیلیکات­ها یافت می­شود. شکسته شدن کانی­های سیلیکاته در طول دگرسانی سنگ دیواره, به آزاد شدن آهن و حضور آن در واکنش­های احیائی مربوط به آهن منجر می­شود (Philips and Law, 2000).
 
در کانسارهای طلای کوهزائی، فرآیندهائی اصلی که شرایط لازم جهت ته­نشینی مؤثر کانه از سیال طلادار را فراهم می­کنند, شامل پدیده­های اختلاط دو سیال (fluid mixing) و جدایش فازی (phase separation) هستند (Chi et al., 2006). این فرآیندها, به عنوان یکی از دلائل مهم و کلیدی جهت ته­نشینی کانسنگ در بیشتر کانسارهای طلای کوهزائی به شمار می­روند. نمودار دمای همگن شدن-شور سیالات درگیر در کانسارهای طلای کوهزائی به همراه سایر کانسارها نشان داده شده است (تصویر 7). مقایسه نمودار دمای همگن شدن-شوری سیالات درگیر کانسار قلقله نشان می­دهد که این مقادیر در محدوده کانسارهای طلای کوهزائی قرار می­گیرند (تصویر 7).
 
نتیجه­گیری:
بطور کلی, با توجه به مطالب ذکر شده, نتایج حاصل از مطالعات سیالات درگیر کانسار طلای قلقله را می­توان به طور خلاصه چنین بیان کرد: 
 ×دمای همگن شدن سیالات درگیر کانسار طلای قلقله, اکثراً در محدوده 0C400-250 است که به عنوان حداقل دمای سیال کانی­ساز در نظر گرفته می­شود.    
× دمای آخرین ذوب یخ سیالات درگیر, در محدوده 7- تا 15- درجه سانتیگراد است.  
× شوری سیالات درگیر کانسار طلای قلقله در محدوده 10-2 درصد وزنی نمک طعام است, که به عنوان شوری سیال کانی­ساز در نظر گرفته می­شود.  
× همچنین با توجه به تصویر 4, چگالی سیال طلادار در هر دو نوع رگه­های کوارتز همروند و متقاطع با برگوارگی دارای دو محدوده مشخص (I) در محدوده g/cm3 71/0-65/0 و محدوده II با مقادیر g/cm3 86/0-80/0 می­باشد. مقادیر چگالی بدست آمده کاملاً قابل انطباق با چگالی کانسارهای طلای کوهزائی با مقادیر متوسط g/cm3 5/1-8/0 (Foster 1993) می­باشد.          
× با توجه به نمودارها و ایزوکرهای فشار رسم شده برای سیالات درگیر کانسار طلای قلقله, مقدار فشار بدست آمده برای این سیالات درگیر,  kbar2می­باشد.
× بر اساس دیاگرام­های دما-فشار-عمق و همچنین معادله 7-2, عمق متوسط و تقریبی کانی­سازی طلا, حدود km 7 می­باشد. این عمق شاخص محیط­های میان­پوسته­ای (mesozonal) با پاراژنز Au, Ag و Te در کانسارهای طلای کوهزائی می­باشد (Groves et al., 1998, 2003).       
× گروه­های اصلی ذخایر معدنی محدوده وسیعی در فضای دمای همگن شدن-شوری دارند که منعکس­کننده ویژگی­های اصلی سیالات درگیر و شرایط ته­نشست و کانی­سازی در آنهاست. اطلاعات و شواهد بدست آمده از مطالعه سیالات درگیر کانسار طلای قلقله, همانند فراوانی زیاد و اندازه بسیار ریز سیالات درگیر, میانگین دمای همگن شدن 0C370 و شوری کمتر از %10 وزنی نمک طعام, چگالی متوسط g/cm3 85/0-65/0, میانگین فشار kbar 2 و عمق تقریبی کانی­سازی km 7, همگی قابل مقایسه با کانسارهای طلای کوهزائی هستند.  
 
 منابع:
علی­یاری، ف؛ راستاد، ا؛ محجل، م؛ شمسا، م. ج، a1384، دگرشکلی، دگرسانی و نقش آنها در کانه­زائی طلا در پهنه­های برشی شکل­پذیر و شکنای قلقله (جنوب­غرب سقز). بیست و چهارمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
علی­یاری، ف؛ راستاد، ا؛ شمسا، م. ج، b1384، ژئوشیمی عناصر اصلی، فرعی و کمیاب و کاربرد آنها در اکتشاف طلا در پهنه­ برشی قلقله (جنوب­غرب سقز). بیست و چهارمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
علی­یاری، ف؛ راستاد، ا؛ شمسا، م. ج، 1385، رفتار ژئوشیمیائی عناصر نادر خاکی و کاربرد اکتشافی آنها در کانه­زائی طلای تیپ پهنه برشی قلقله، جنوب­غرب سقز. دهمین گردهمائی انجمن زمین­شناسی، دانشگاه تربیت­مدرس. 
علی­یاری، ف؛ راستاد، ا؛ محجل، م؛ شمسا، م. ج، 1385، کانی­شناسی، ژئوشیمی و فابریک کانه­زائی طلا در پهنه­ برشی شکل­پذیر و شکنای قلقله (جنوب­غرب سقز). پایان­نامه کارشناسی­ارشد، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت­مدرس.
 
References:
Alm, E., Broman, C., Billström, K., Sundblad, K., and Torssander, P., 2003, Fluid characteristics and genesis of early Neoproterozoic orogenic gold-quartz veins in the Harnäs area, Southwestern Sweden. Econ. Geol., 98: 1311-1328.
Bodnar, R.J., 1983, A method of calculating fluid inclusion volumes based on vapor bubble diameters and P-V-T-X properties on inclusions fluid. Econ. Geol., 78: 535-542.
Chi, G., Dubé, B., Williamson, K., and Williams-Jones, A. E., 2006, Formation of the Campbell-Red Lake gold deposit by H2o-poor, Co2-dominated fluids, Min. Dep., 40: 726-741.
Diamond, W. L., 2001, Review of the systematics of H2O- CO2 fluid inclusions. Lithos, 55: 69-99.
Foster, R. P. (ed.), 1993, Gold Metallogeny and exploration. Blackie and Son, Glasgow, 432 pp.
Groves, D.I., Goldfarb, R. J., Gebre-Mariam, M., Hagemann, S. G. Robert, F., 1998, Orogenic gold deposits: a proposed classification in the context of their crustal distribution and relationship to other gold deposit types. Ore Geol. Rev., 13: 7-27.
Groves, D.I., Goldfarb, R. J., Robert, F., Hart, C. Jr., 2003, Gold deposits in metamorphic belts: overview of current understanding, outstanding problems, future research and exploration significance. Econ. Geol., 98: 1-29.
Klein, E. L., Harris, C., Renac, C., Giret, A., Moura, C. A. V., and Fuzikawa, K., 2006, Fluid inclusion and stable isotope (O, H, C, and S) constraints on the genesis of the Serrinha gold deposit, Gurupi Belt, northern Brazil. Min. Dep., 41: 160-178.
Phillips, G. N., Law, J. D., 2000, Witwatersrand gold field: geology, genesis and exploration. Rev. Econ. Geol., 13: 439-500.
Roedder, E., 1984, Fluid inclusions. Reviews in Mineralogy, Mineral Society of America. 12, 644pp.
Shepherd, T.J., Rankin, A.H., and Alderton, D.H., 1985, A practical guide to fluid inclusion studies. Glasgow, Blackie and Son. 239p.
Skinner, B.J., 1997, Hydrothermal mineral deposits: what we do and don't know. In: Barnes, H.L., (Ed.) Geochemistry of hydrothermal ore deposits. 3rd edn. Wiley, New York, pp.1-29.
Wilkinson, J.J., 2001, Fluid inclusion in hydrothermal ore deposits. Lithos, 55: 229-272.
  

کلید واژه ها: fluidinclusions homogenizationtemperature salinity mixingprocess metamorphicfluid Saqez Qolqoleh زمین شناسی اقتصادی واکتشاف سایر موارد