استفاده از روشهای ژئوفیزیکی جهت مطالعه گستره آلودگی آبهای زیرزمینی

دسته ژئوفیزیک
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و ششمین گردهمایی علوم زمین
نویسنده پگاه زارع-بهرام عکاشه-بابک توانا
تاريخ برگزاری ۱۹ شهریور ۱۳۸۴
متن اصلی:
در بسیار ی از موارد، توده آلوده کننده بوسیله جریان نسبتا مداوم از سطح زمین یا از لایه های بالائی منطقه هوادار بدرون آبخوان نفوذ می نماید و پس از رسیدن به سطح سفره آب زیرزمینی به صورت جانبی حرکت میکند. غلظت ماده آلوده در موقع رسیدن آب با کیفیت نامطلوب به سفره آب زیرزمینی به سبب پراکندگی هیدرولیکی در جهت جریان که خود ناشی از اختلاط در سرعت های میکروسکوپی است کاهش می یابد (صفری و بارونیان 1377). از این رو توده آلوده شده اغلب به فرم تلی است که منشاء آلودگی بطرف نقطه تخلیه طبیعی خود گسترش یافته است. مرزهای این تلغالباً مجزا است و بوسیله مساحت ناحیه منشاء الگوی طبیعی جریان آب زیرزمینی و تغییرات آن بوسیله چاههای پمپاژ قابل تشخیص است. شرائط ویژه ای که می تواند صحت هر گونه عملیات مقاومت سنجی را خدشه دار نماید. شامل ساختگاههای با دسترسی ناچیز، وجود هادیهای مدفون نظیر لوله ها و مجاری آب یا فاضلاب و یا سیم استفاده از وسائلی که برای عمق نفوذ خواسته شده چندان حساس نیستند و عدم دقت کافی در حین اندازه گیری روابط زیر تاثیر جداگانه ای در موفقیت عملیات خواهد داشت:
- تباین مقاومت ویژه بخصوص ما بین آب زیرزمینی آلوده شده و طبیعی
- عمق از سطح تا راس توده شده آب زیرزمینی (ضخامت رسوبات غیر اشباع)
- ضخامت توده آلوده شده آب زیرزمینی
- تغییرات جانبی در زمین شناسی منطقه
در طی عملیات ابتدا عملیات گمانه زنی الکتریکی عمودی (مقاومت در اعماق مختلف) جهت تشخیص عمق منطقه آلوده شده انجام گرفته و هر جا که گاه نگاشتها در دسترس باشند بررسی های زمین شناسی نیز انجام میگیرند سپس با توجه به نتایج به دست آمده از عملیات V.E.C یک سری E.P ( اندازه گیری مقاومت ویژه بصورت تک عمق) در محدوده مورد نظر انجام می گردد که تحت شرایط بخصوصی (یکنواخت بودن سازنده های زمین شناسی) گسترش جانبی تولید آلوده معین می گردد. آب های دارای زباله ها و آلوده کننده های هادی با غلظت بالا دارای مقادیر کمتر مقاومت نسبی به محیط اطراف خود هستند و بنابراین روش مقاومت سنجی الکتریکی می تواند با سرعت زیاد جهت توصیف و تعیین مرزهای توده آلوده شده به کار گرفته شود. اما اگر ماده آلاینده دارای هدایت قابل ملاحظهای نسبت به آب زیرزمینی نباشد یا اگر خود آب زیرزمینی بصورت طبیعی خیلی هادی نباشد (TDS آن کم باشد) و یا اگر عمق آب زیرزمینی زیاد باشد ممکن است روش مقاومت سنجی پاسخگو نباشد. طبیعتا در چنین شرایطی بایستی از روشهای دیگری کمک گرفت. Benson (1991) معتقد است که توده های هیدروکربنی فاقد مؤلفه های غیر آلی بوسیله مقاومت زیاد خود نسبت به آب های زیرزمینی قابل تشخیص هستند، گر چه روشهای V.L.F براحتی وجود چنین توده هائی را معین میدارد. به طور کلی تجارب مختلفی در ارتباط با تعیین گستره آلودگی آب های زیرزمینی بوسیله روش های ژئوالکتریکی در نقاط مختلف دنیا بدست آمده است. یکی از موارد انجام شده در ایران توسط ریاحی و همکار (1375) در منطقه ده شیخ کهریزک تهران و با استفاده از چهار روش ژئوالکتریکی انجام گردیده است که هدف از آن تشخیص محل آلودگی نفتی خاک و تاثیر آن بر منابع آب منطقه بوده است. که نگارندگان افزایش مقاومت الکتریکی خاک را ناشی از آلودگی نفتی ایجاد شده بر اثر ترکیدن لوله نفت پالایشگاه دانسته اند. (ریاحی 1375).

کلید واژه ها: ژئوفیزیک آلودگی آبهایزیرزمینی سایر موارد