توپوگرافی کارستی و سفره های آب زیر زمینی تحت فشار، مطالعه ای از تغییر رخساره ها در دشت شمالی ابرکوه، غرب استان یزد

دسته آب شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیستمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده ناصر ارزانی
تاريخ برگزاری ۱۸ بهمن ۱۳۸۰

Abstract
         Confined-flow carbonate aquifers in the N.plain of Abarkoh (west of Yazd Province) have been studied, based on the facies analysis of the exposed geology and ۱۴۰۰ drilled samples from ۹۴ shallow and deep (up to ۴۰۰ m depth) irrigation water wells. Out of ۸۵۰ water wells covering the whole surface of Abarkoh Plain (surface area of ۵۵۰۰ square kilometer), ۳ deep and more than ۱۸ shallow wells are drilled to confined-flow carbonate aquifers. The deep aquifers have a temperature of water around ۳۲-۳۴ degree centigrade, whereas, the temperature of the water of shallow wells are in the range of ۱۷-۲۳ degree centigrade. The carbonate reservoirs are represented as coral-algal, reefal limestone of Qom Formation, which is exposed in the area and confined underground between the green marls of Qom Formation (below) and Quaternary, yellowish calcareous marls on top. TDS and other geochemical analysis of the water samples including measuring, major cations and anions and elements like B, Br, Cd, Sr, I, F, show similar concentrations to samples from shallow wells. It is here concluded that fresh water may have percolated down deep and retained through fractures and faults and there may exist a relationship between dissolution and water-well temperatures.

چکیده:
با تاکیدی بر مطالعات پالیوژیوگرافی  و بررسی حوضه های رسوبی قدیمی، سفره های آب زیر زمینی در دشت ابرکوه (غرب استان یزد) مورد مطالعه قرار گرفته است. در این راستا ارتباط رخساره ها در زیر سطح زمین (تا عمق 300 متری) و آبدهی چاهها برسی شده است. از تعداد بیش از 850 حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق و 19 رشته قنات که در حال حاضر در حوضه آبریز ابرکوه با مساحتی حدود 5500 کیلومتر مربع وجود دارد و مورد این مطالعه قرار گرفته سه حلقه چاه در اعماق حدود 300 متری و بیش از 18 حلقه چاه در اعماق 50 تا 120 متری به تونلهای کارستی در آهکهای سازند قم (الیگوسن-میوسن) با سفره آب زیر زمینی تحت فشار (دمای آب در سفره های سطحی 18 تا 23 و در سفره های عمیق 32 تا 34 درجه سانتیگراد) بر خورد نموده است. علی رغم این اختلاف دما، از نظرکیفیت آب     TDS سفره های سطحی و عمیق کارستی در محدوده 700 تا 920  میلیگرم در لیتراست. علاوه بر آن کاتیونها و آنیونهای که در نمونه های آب اندازه گیری شده اند و عناصری مانند فلور، برم، بر، کادمیوم، استرانسیوم و لیتیوم وضعیت تقریبا مشابه آب سفره های سطحی و آزاد را نشان می دهند. آهکهای سفید رنگ سازند قم (مجموعه ریفی شامل گرینستون-پکستون تا باندستون) و مارنهای سبز رنگ در زیر آنها با ضخامتی متغیر (ضخامت آهکها 30 تا بیش از 150 متر) که در مجاورت شهر ابرکوه و 25 کیلومتری شمال شهر رخنمون دارند با پراکندگی و توپوگرافی زیر زمینی بسیار نامنظم و غیر یکنواخت (در اعماق 50 متری تا بیش از 300 متری) در دشت شمالی در زیر مارن های زرد رنگ آهکی (مقار کربنات کلسیم تا 45%) و یا رسوبات آبرفتی (هر دو مربوط به کواترنر) وجود دارند. این غیر یکنواختی در پراکندگی آهکها و مزید بر آن وجود و یا عدم وجود توپوگرافی کارستی (به صورت تونلهای زیر زمینی که در آنها سفره آب تحت فشار با دما و آبدهی متفاوت وجود دارد) بحرانی را از نظر سرمایه گذاری کشاورزان برای حفاری و رسیدن به آبی در اعماق (حد اکثر 300 متری) شده است که تلاش اکثریت آنها را به رویا و سرابی مبدل کرده است.
 

کلید واژه ها: سفره آب شناسی یزد