بررسی ژئوشیمی زیست محیطی خاک در برگه ۱:۵۰۰۰۰ اهر، آذربایجان شرقی

بررسی ژئوشیمی زیست محیطی خاک در برگه 1:50000 اهر، آذربایجان شرقی

*پریسا پیروزفر، **دلارام صالحی نیا*کارشناس ارشد زمین شناسی اقتصادی، گروه زمین شناسی پزشکی، سازمان زمین شناسی Parisapiroozfar@gsi.ir

**کارشناس زمین شناسی، گروه زمین شناسی، دانشگاه تهران

چکیده :

کیفیت زندگی و سلامت ما تا حد زیادی متاثر از ترکیب شیمیایی خاک و رسوبات منطقه ای است که بر روی آن زندگی می کنیم. عناصر موجود در رسوبات و خاک تاثیر زیادی بر چرخه ژئوشیمیایی، زنجیره غذایی و در نهایت حیات موجودات زنده می گذارند. امروزه نمونه برداری از رسوبات آبراهه ای و خاک، به عنوان ابزاری مناسب و کم هزینه برای نقشه برداری ژئوشیمیایی از محیط سطحی زمین بکار می رود. نقشه های حاصل نشان دهنده تفاوت در الگوی پراکندگی عناصر ناشی از عوامل زمین شناسی (لیتولوژی، کانه زایی...) و فرآیندهای آنتروپوژنیک (صنایع، معادن، کشاورزی ...) بوده و با شناسایی مناطق بالقوه خطرناک برای سلامت، زمینه را برای انجام مطالعات تفصیلی فراهم می آورند.

هدف از این تحقیق، شناسایی نحوه پراکنش عناصر سمی در خاک برگه 1:50000 اهر و تهیه نقشه ژئوشیمیایی زیست محیطی این برگه می باشد. در این راستا از خاک کلیه مناطقی که می تواند آلودگی های طبیعی یا مصنوعی را در خود داشته باشد (خاک بکر، خاک کنارجاده، زمین های کشاورزی، مناطق جمعیتی) در مجموع 145 نمونه برداشت گردید. نمونه ها از عمق 20-0 سانتی متری برداشته شده و جهت آنالیز 48 عنصری با روش  ICP-MSبه آزمایشگاه ACME ارسال گردیدند. نتایج حاصل از پردازش داده های ژئوشیمیایی خاک به صورت نقشه های ژئوشیمیایی در نرم افزار ArcGIS ترسیم گردید. نتایج نشان می دهد که اکثر عناصر نسبت به میانگین جهانی خاک ها و پوسته غنی شدگی نشان می دهند. جهت مشخص شدن آنومالی های ژئوشیمیایی زیست محیطی و تعیین میزان آلودگی، داده های آنالیز عنصری با استاندارد های زیست محیطی مقایسه شد و مشخص گردید که مقدار عناصر مس، مولیبدن، ارسنیک، باریوم، کروم، نیکل، وانادیوم، گوگرد و برلیوم در بخش هایی از منطقه بالاتر از حد مجاز می باشد. با توجه به این نکته که منطقه مورد نظر دارای شواهد فراوانی از کانه زایی مس، مولیبدن، سرب، جیوه ... می باشد به نظر می رسد توزیع جغرافیایی فلزات سنگین تا حد زیادی تحت کنترل عوامل زمین شناسی همانند لیتولوژی (هوازدگی ولکانیک ها: منشاBa, Cu ) و کانی زایی (تخریب کانی های سولفیدی: منشا As, Cu) است. منابع آنتروپوژنیک فلزات در برگه مورد بررسی عمدتا مربوط به فعالیت های صنعتی، کشاورزی و آلودگی ناشی از ترافیک جاده ای است.

کلمات کلیدی: ژئوشیمی زیست محیطی، عناصر سمی، فلزات سنگین، برگه 1:50000 اهر، خاک، نقشه های ژئوشیمیایی

کلید واژه ها: آذربایجان شرقى