سمنان
جهت مطالعه علم مورد نظر در این استان
از منوی سمت چپ علم مربوطه را انتخاب نمایید

 

مرکز استان: سمنان
مساحت : 81596 کيلومتر مربع
جمعیت:   538000 نفـر
شهرهای مهم: دامغان، سمنان، شاهرود، گرمسار و مهدی‌شهر
استان های همسایه از شمال به استانهاى گلستان و مازندران؛ ازجنوب به استانهاى يزد و اصفهان؛ از شرق به استانهاى خراسان شمالى و خراسان رضوى و از غرب به استانهاى تهران و قم  محدود است.
جغرافیا: استان سمنان در مـرکز کشـور بين طولـهاى جغرافيـــاى ’ 03و ° 57 تا’50و° 51 شـرقى و  عرضـهاى جغرافيايي’20و37 تا’15و ° 34شمالى قرار دارد  اين استان داراى 4 شهرستان، 16شهر، 12بخش و 28  دهستان مى باشد.
بررسی نظامی استان
با برسى دهليز هاى موجود درمنطقه مورد مطالعه و منطقه هاى هم جوار به اين نتيجه مى رسيم که يکى از دهليز هاى بزرگ شرق و غرب که از استانهاى سيستان و بلوچستان و خراسان به تهران ختم مى شود همين منطقه است که از کوير استان سمنان و راههاى ارتباطى استان مى گذرد و داراى اهميت نظامى خاص است.
اطلاعات زمین شناسی استان
 
استان سمنان در دامنه هاى جنوبى بلنديهاى البرز ( مرکزى ـ خاورى ) و در حاشيه شمالى کوير بزرگ قرار دارد و لذا از نگاه زمين‌شناسى به دو پهنه ساختارى البرز (مرکزى) و ايران مرکزى تعلق دارد. در شمال سمنان "گسل سمنان" به عنوان حد جداکننده البرز از ايران مرکزى دانسته شده است. در حاليکه در 30 کيلومترى خاور سمنان، گسل عطارى مرز دو پهنه ساختارى ـ رسوبى ايران مرکزى معرفى شده است. گسل هاى سمنان و عطارى دو حادثه تکتونيکى عمده هستند که در راستاى تقريبى شمال خاورى ، جنوب باخترى از بخشهاى شمالى استان سمنان عبور مى کنند.

   داده هاى منطقه اى و بويژه مقايسه خاصه هاى زمين‌شناسى نواحى واقع در شمال (البرز) و جنوب (ايران مرکزى ) گسل هاى سمنان و عطارى نشان ميدهد که تفاوتهاى زمين‌شناسى چندان آشکارى بين بخش شمالى استان سمنان ( البرز) و بخش جنوبى ان (ايران مرکزى ) وجود ندارد به گفته ديگر بخش البرز استان سمنان به واقع چين هاى حاشيه اى ايران مرکزى هستند، معهذا تکتونيک بلوکى و حوضه هاى رسوبى محدود به زونهاى گسلى سبب گرديده تا در ليتولوژى و ضخامت واحدهاى سنگ چينه اى هم سن و هم زمان تفاوت‌هايى ايجاد گردد.

   در يک روند تقريبى از شمال به جنوب ، پهنه استان سمنان را ميتوان به چند واحد ساختارى ـ رسوبى جدا و بشرح زير تقسيم کرد.

   الف: پهنه موسوم به البرز

   حاشيه شمالى استان سمنان ( شمال راه گرمسار‌ـ سمنان ـ دامغان ـ شاهرود) بخشى از دامنه جنوبى کوههاى البرز است که مورفولوژى خشن و بلند دارد و بطور معمول از آن بعنوان البرز مرکزى ـ شرقى ياد مى‌شود. در اين بخش چين ها به صورت تاقديس و ناوديس‌هاى باريک و طويلى هستند که عموماً پهلوى جنوبى آنها در اثر عملکرد گسلهاى راندگى بريده و به سمت جنوب جابجا شده اند . اگرچه به لحاظ عملکرد نسبتاً شديد راندگيها، تواليهاى سنگى نظم اوليه خود را از دست داده معهذا واحدهاى تکتونواستراتيگرافيک البرز، بطور پراکنده، برونزد دارند.

   کهن‌ترين سنگهاى اين بخش (البرز) ترادف شيل و سنگ ماسه هاى سبزرنگ و توفى سازند کهر (کهار) هستند که به مقدار ناچيز در هسته تاقديس ها رخنمون دارند. تواليهاى برکامبرين پسين ـ ترياسين ميانى انباشته هاى قاره اى ـ درياهاى کم ژرفا هستند که محيطهاى قاره اى و پلاتفرمى را تداعى مى کنند. سنگهاى ياد شده (پرکامبرين ـ بسين ـ ترياس ميانى) که بيشتر از نوع سنگ اهک دولوميت، سيلت سنگ، شيل و سنگ ماسه هستند توالى کاملى از سنگهاى اين زمان نيستند. بلکه در اين توالى نبودهاى چينه شناسى متعدد و مهمى وجود دارد که گاهى از نظر زمانى و مکانى درخور توجه‌اند. ناپيوستگى‌هاى رسوبى مورد نظر بطور عموم از نوع دگرشيبى‌هاى موازى و معرف حرکتهاى زمين ساختى زمين‌از است. معهذا، سنگهاى آتشفشانى اين مجموعه که به سن اردوسين ـ دونين هستند حاکى از نخستين شکستگى پلاتفرم پلائوزوئيک‌اند.

   سنگهاى ترياس بالا ـ ژوراسيک ميانى ، از نوع شيل و ماسه سنگ هاى زغالدارند (سازند شمشک) که بويژه در نواحى دامغان، شاهرود ، رخنمون دارند. اين رسوبهاى زغالدار معرف حوضه هاى رسوبى کم ژرفايى هستند که بصورت باتلاق و مرداب در پيش بوم ارتفاعات انباشته شده‌اند.

   سنگهاى ژوراسيک ميانى ـ کرتاسه بالا بيشتر از جنس سنگ آهک و گاهى مارن هستند که بويژه بخشهاى کربناته آن ستيع‌هاى مرتفعى را از شمال سمنان تا شمال دامغان تشکيل مى دهند. در اين مجموعه نيز چندين ايست رسوبى وجود دارد که معرف تاثير نقش‌هاى تکتونيکى بر توالى دريايى ژوراسيک ميانى ـ کرتاسه بالايى است. بيشترين اثر تکتونيکى که پايان بخش اين توالى است در مرز مزوزوئيک و سنوزوئيک اتفاق افتاده که با رويداد کوهزايى لارامين قابل قياس است.

   از پيامدهاى اين رويداد ( لارامين) تشکيل حوضه‌هاى رسوبى همزمان با کوهزايى سنوزوئيک است که محل مناسبى براى انباشت رديف هاى کنگلومرائى پالئوسن ( سازند فجن)، سنگ آهکها، 0سازند زيارت) و پيروکلاستيک هاى سبز رنگ ( سازند کرج) زمان ائوسن بوده است. ترادف هاى جوانتر سنوزوئيک (اليگوسن، ميوسن، پليوسن و کواترنرى) انباشته هاى همزمان با کوهزايى هستند که بطور عموم در حوضه هاى رسوبى بين کوهى با شرايط آوارى و گاهى تبخيرى تشکيل شده اند.

   ب: زون افيوليتى فرومد

   در پايانه شمال خاورى استان سمنان باريکه از سنگهاى پريدوتيتى و سنگهاى همزاد (ورليت، پيروکسيت و…) وجود دارد که ليتولوژى و ترکيب شميايى آنها مشابه گوشته هاى اقيانوسى است و در زمين‌شناسى ايران به عنوان اميزه هاى افيوليتى و يا کالرد ملانژ معروف است. بهترين زخنمون سنگهاى مورد نظر را ميتوان در شمال فرومد ديد. مجموعه افيوليتى شمال فرومد بخشى از يک نوار افيوليتى طويل است که از شال سبزوار تا شمال عباس آباد شاهرود، در امتداد يکى از عمده ترين گسلهاى ايران ( گسل ميامى) برونزد دارد. به سمت باختر (شاهرود ـ سمنان) رخنمون اين سنگها در زونهاى برخوردى محدود به گسلهاى طولى ديده نمى‌شود. نوار افيوليتى فرومد به لحاظ نمايش حد قاره هاى قديمى و نيز به همراه داشتن عدسيهاى کروميت از ديدگاههاى ژئوتکتونيک و زمين‌شناسى اقتصادى در خور توجه مى باشد.

   ج: نوار آتشفشانى عباس آباد

   نوار آتشفشانى عباس اباد باريکه اى از سنگهاى آتشفشانى آندزيتى ـ بازالتى و گدازه‌هاى انفجارى از نوع توف و آنگلومرا است که تناوبهايى از سنگهاى رسوبى زمان ائوسن دارد. اين نوار آتشفشانى منقطع بوده و بصورت باريکه اى از خاور استان سمنان ( عباس‌آباد) آغاز و در يک روند کم و بيش شمال خاورى ـ جنوب باخترى تا جنوب شرق سمنان ادامه دارد ولى دنباله غربى آن با نهشته‌هاى جوان ميوسن جنوب سمنان پوشيده شده است . داشتن ذخاير از مس از عمده‌ترين ويژگيهاى نوار آتشفشانى عباس آباد است.

   د: مجموعه هاى دگرگونه ترود

   از شمال شرق طرود تا جنوب عباس آباد، در يک روند شمال خاورى ـ جنوب باخترى باريکه اى از سنگهاى دگرگونه از جنس شيست، گنايس، آمفيبوليت و مرمر برونزد دارد اگرچه اين دگرگونه‌ها عمدتاً به سن پرکامبرين دانسته شده‌اند ولى مقايسه‌هاى منطقه‌اى نشان مى دهد که در دگرگونى اسن سنگها رويداد تکتونيکى ترياس بالا ( سيمرين پيشين) نقش بيشترى داشته است. سنگهاى جوانتر از اين ناحيه از نوع گدازه‌هاى آتشفشانى و توده‌هاى نفوذى به سن ائوسن ـ اوليگوسن هستند. جايگيرى توده‌هاى اوليگوسن به درون گدازه‌ها و پيروکلاستيک‌هاى ائوسن بطور عموم همراه با ايجاد هاله دگرگونى به ويژه کانى سازى از نوع سرب ـ روى و مس گرديده که گاهى طلاى همراه آن در حد قابل توجه است.

   ه: فرونشست دشت کوير

   بخش جنوبى استان سمنان بصورت يک حوضه فروافتاده جوان است که با توالى نسبتاً ضخيمى از مارن ، سنگ ماسه و کنگلومرا حاوى گچ و يا نمک فراوان پوشيده شده است. داشتن رنگ متمايل به سرخ، مورفولوژى کاملاً فرسوده و دشت گونه از ويژگى‌هاى اين فرونشست جوان است که در جغرافياى ايران به نام "کوير بزرگ" معروف است. رسوبهاى قاره اى و قرمز رنگ مورد نظر در حوضچه‌هاى بين کوهى کم عمق و در شرابط آب و هواى گرم و تبخيرى بر جاى گذاشته‌اند به همين دليل حاوى گچ به ويژه سنگ نمک فراوان هستند که بطور عموم به صورت گنبدهاى نمکى و گاهى گچى، بويژه در جنوب سمنان نمايان هستند.

   در فرونشست جنوب استان سمنان، نهشته‌هاى زودفرساى مارنى و سنگ ماسه‌اى برونزد و ساختار آشکار ندارند ولى در روى عکسهاى هوايى و ماهواره اى نشانگر ساختارهاى چين خورده زيبا در يک روند شمال شرق ـ جنوب غرب‌اند.

   يکى از خاصه‌هاى فرونشست جنوب سمنان کفه‌هاى زمينى بويژه پوسته‌هاى نمکى است که بخشهاى فرسوده شده و پست را زير پوشش دارند. پوسته‌هاى نمکى بويژه شورابه‌هاى جارى در اين بخش استان سمنان حاوى انباشته‌ها و يا محلولهاى حاوى املاح معدنى سولفات و کلرور سديم و پتاسيم و … است که گاهى ارزش اقتصادى در خور توجه دارند. افزون بر املاح گفته شده در اين فرونشست تمرکز هيدروکربورهاى نفتى ميتواند مورد توجه باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 علوم مرتبط با زمین شناسی نظامی
copyright 2009-2010, all right reserved, geological survey of Iran