GEOLOGICAL SURVEY OF IRAN | WWW.GSI.IR
 
English    
صفحه اصلي| تماس با ما| راهنما
    ورود اعضا
شناسه کاربری
کلمه عبور
- مقالات علمى
جستجوي پيشرفته
نوع مقاله
نام استان
محل ارائه
عنوان مقاله
متن کامل
نام نويسنده
  • در صورتي که نياز به تايپ انگليسي در برخي از موارد جستجو داشتيد ، مي توانيد به استفاده از کليدهاي ترکيبي Ctrl+Shift اين کار را انجام دهيد .
  • براي انجام عمليات جستجو پر کردن يک گزينه الزامي است. پرکردن ديگر گزينه صرفاً براي دستيابي شما به اطلاعات دقيق تر مي باشد.
  • عنوان مقاله : بررسى سرطان ريه از ديدگاه زمين شناسى پزشکى
    نوع مقاله : مقالات جنبى
    محل ارائه : بيست و ششمين گردهمايى علوم زمين

    متن کامل :
    سيد محسن آل علی، دانشجوى دکتراى رسوب شناسى و سنگ شناسى رسوبى، دانشگاه آزاداسلامي_ واحد علوم و تحقيقات (عضو باشگاه پژوهشگران جوان)
    سميه زارع ، دانشجوى دکتراى رسوب شناسى و سنگ شناسى رسوبى، دانشگاه آزاداسلامي_ واحد علوم و تحقيقات
    زهرا زارع، دانشجوى پزشکى (دکتراى عمومى) ، دانشکده علوم پزشکى  ، دانشگاه تهران
    مقدمه :
     
         زمين شناسی پزشکی علمی است که ارتباط بين مواد تشکيل دهنده زمين و سلامتی انسانها را بررسی می کند و خواص دارويى برخی از کانی ها راتشريح و ما را از استفاده برخی ديگر منع می سازد . اين علم که از ترکيب دو دانش زمين شناسی و پزشکی حاصل شده ، علمی است نوين و نوپا که چند صباحی بيشتر از تولد آن نمی گذرد . اما با وجود عمر کوتاه ، پيشرفت چشمگيری داشته است . کشورهای صنعتی و پيشرفته به اين دانش بهای خاص داده اند و در صنايع مربوطه از مفاهيم مربوط به زمين شناسی پزشکی بهره
    می گيرند .
        از سوی ديگر سرطان ريه کشنده ترين نوع سرطان در دنياى پزشکى شناخته شده و آمار قابل توجهی از مرگ و مير را در جوامع مختلف به خود اختصاص داده است . آلودگی هوا در شهر های بزرگ و استعمال دخانيات از عوامل اصلی ابتلاء به سرطان ريه بوده و در مرحله بعد برخی ترکيبات نشأت گرفته از زمين تهديدی بزرگ در ابتلاء به اين سرطان می باشند . عواملی مانند استفاده نادرست از برخی کانی ها ، عناصر ، گازها و مواد راديواکتيو و اثرات ناشی از زوال آنها در مبتلايان به اين بيماری ( بخصوص افراد مشغول به کار در صنايع مرتبط ) تأثيرگذار بوده است . در اين مقاله به ارتباط بين برخى از عناصر تشکيل دهنده زمين و اين نوع سرطان از ديدگاه پزشکی و زمين شناسی  پرداخته شده است . پس از معرفی هر عامل و موارد استفاده آن ، توجيه پزشکی مربوط به عامل بيماری زا تشريح گرديده است .  اميد است با رعايت اصول مربوطه ، شاهد کاهش هر چه بيشتر اين بيماری در جامعه باشيم .
    بحث :
     
        سرطانيعنى رشد ، تکثير و گاهى انتشار غير طبيعى سلولهاى بدن . تمامى سرطانهاداراى الگوى رشد مهار گسيخته و تمايل به جدا شدن از منشاء اصلى و متاستاز هستند. سرطان ريه نوعى بيمارى است که در آن رشد بافت بدخيم در يک يا هر دو ريه ايجاد
    مى شود. ريه (شش) يا جگر سفيد اندامى است مخروطى شکل مجتمع از بافت اسفنجى که به صورت يک جفت در قفسه سينه قرار دارد. ريه راست متشکل از۳ تکه و ريه چپ از ۲ تکه تشکيل شده است. هر ريه متصل به شاخه اى به نام نايچه است .
        سرطان ريه در مراحل ابتدايى هيچ نشانه اى ندارد و بيماران اغلب زمانى به پزشک مراجعه مى کنند که بيمارى در مراحل پيشرفته قرار دارد و در نتيجه آمار مرگ و مير اين نوع سرطان رقم بالايى دارد . سرطان ريه معمولاً به دليل غنى بودن سيستم خون رسانى و لنفاوى ريه به راحتى مى تواند به ديگر اندامهاى بدن سرايت کند . عوامل تأثيرگذار بر سرطان ريه از طريق تنفس وارد شش ها شده و با تأثير بر اين عضو حساس موجب تخريب تدريجی آن می شود (تصوير 1 و 2). عوامل موثری در محيط کار و سکونت افراد وجود دارند که می توانند در ابتلاء به سرطان ريه موثر باشند . مواد راديواکتيو ، برخی عناصر و ترکيبات موجود در طبيعت را می توان از عوامل موثر در سرطان ريه به شمار آورد .در حقيقت اگر فردی در معرض اين عوامل قرار گيريد ريسک ابتلا به سرطان ريه در او در حدود 2 تا 3 درصد افزايش پيدا مى کند.
    در زير برخی از ترکيباتی که می تواند باعث سرطان ريه شود را  براساس میزان اهمیت بررسی می کنيم.
    سيليس :
       توليد جهانى سيليس با خلوص بالا تا متوسط حدود120تا 150 ميليون تن در سال و در کشور ما در حدود 6/1 ميليون تن در سال است . شواهد اپيدميولوژيک جديد نشان دهنده ارتباط بينمواجهه تنفسى شغلى با سيليس بلورى و چندين بيمارى شغلى مهم از قبيل سيلیکوزيس و سرطان ريه مىباشد . سیلیکوزیس  یکی ازبیماریهای شایع ناشی از تماس با سيلیس می باشد . عامل آن (Free silica(Sio2 یا Crystalline quartz بوده و در اثر تماس با غبار ناشی از سيلیس درمعادن، سنگ بری ها، صنایع در ارتباط با خاک رس ، شیشه و سیمان منتقل می شود . سيليکوزيس يک بيماری ناتوان کننده و غير قابل علاج و در عين حال قابل پيشگيری است. علت ابتلاء به آن تنفس ذرات ريز حاوی سيليس و غبارهای ناشی از آن است . اين غبارها با ورود به ريه باعث صدمه و اختلال در ديواره آن شده و جذب اکسيژن را مختل می سازند (تصوير 3،4و5 ). در نتيجه بدن از مصرف مناسب و دائمی اکسيژن باز می ماند.
        نيروى مغناطيسى موجود در کوارتز صورتی در افراد مبتلا به سرطان ريه تأثیر منفی داشته و بيمارى آنها را تشديد و تثبيت مى نمايد (تصوير6) . همانگونه که
    مى دانيد چنانچه يک بيمارى در انسان تثبيت شود، امکان درمان آن بسيار ناچيز و گاه غيرممکن مى گردد. بنابراين به افراد مبتلا به سرطان ريه توصيه مى شود اين سنگ را هرگز لمس ننموده و دراطراف وسايل شخصى و مواد خوراکى مورد مصرف خويش نيز قرار ندهند.
    آزبست (پنبه نسوز) :                              
        يک ماده طبيعى است که از الياف بسيار ريزى تشکيل شده و مى تواند باعث ايجاد بيمارى هاى مختلفى مانند سرطان ریه در انسان شود (تصوير7). اين ماده معمولا در ساختمان سازی، مواد عايق کارى و همچنين به عنوان بازدارنده آتش مورد استفاده قرار مى گيرد. چندى پيش سازمان محافظت از محيط زيست استفاده از چند فراورده پنبه نسوز را ممنوع اعلام کرد، اما اين در حالى است که هنوز در ساختمان خانه هاى قديمى، لوله هاى آب، مواد عايق کارى، مقواهاى قطور، رنگ هاى بافندگى و ساير مواد پوششى و همچنين برخى کاشى ها و موزاييک ها از اين ماده استفاده مى شود .استنشاق فيبرهاى آزبست مى تواند منجر به ايجاد بيمارى هاى متعددى در دستگاه تنفسى از جمله آزبستوزیس، فیبروس ریوی، مزوتیلوما و پلاکهای پلور می شود که این بیماریها از عوامل اصلی و زمینه ساز سرطان ریه می باشند .
       آزبستوزيس عبارت‌ است‌ از التهاب‌ ريه‌ها به‌ علت‌ استنشاق‌ ذرات‌آزبست‌که‌ يک‌ اختلال‌  مزمن‌ است‌ اما مسرى‌ نيست‌. بر اثر مواجهه‌ طولانى‌ مدت‌ با ذرات‌ ريز آزبست‌ مخاط‌ ريه‌ها در اثر فيبرهاى‌ آزبست‌ دچار آزردگى‌ مى‌شوند،که‌ نهايتاً التهاب‌، ضخيم‌شدگى‌ و تشکيل‌ فيبروزريوى‌ را به‌ دنبال‌ خواهد داشت(تصوير 8 )‌. مزوتيلومای پرده جنب ، سرطان نادری است که در سلول های پرده جنب ،که روی سطح ريه ها قرار دارد ، گسترش می يابد . (تصوير 9 )تقريباً تمام موارد مزوتيلومای پرده جنب بر اثر تماس با الياف فيبری حاصل از آزبست حاصل می شود و موجب اختلال در کارآيى پرده جنب شده و تنفس را با مشکل مواجه می سازد . امکان‌ دارد که 20 سال‌ از زمان‌ مواجهه‌ باآزبست‌ بگذرد و سپس‌ علائم‌ بيمارى‌ ظاهر شوند. علائم و نشانه هاى اوليه تظاهر بيمارى ممکن است غير اختصاصى باشد ، بنابراين گرفتن شرح حال و سابقه شغلى ، براى تأييد يا رد ظن بالينى بسيار کمک کننده است .
    آرسنيک :                     
        آرسنيک بيشتر به صورت ترکيبات آرسنيک مصرف مى شود و ترى اکسيد آرسنيک تنها ترکيباصلى حاصل از خود آرسنيک است . ترکيبات آرسنيک در موارد زير به کار مىروند:
    کشاورزى و جنگل دارى ، علف کش ها و حشره کشها ، محافظتاز چوب، موادشيميايى و صنعتى، خالص سازى الکتروليت در الکتروليز روى ، صنايع شيشه ، در برنزه کردن ، انواع وسايل آتش بازى و گلولههاى تفنگ شکارى (ساچمه اى) استفاده مى شود(تصوير 10 ) . اين فلز در آلياژهاى غير آهنى نیز استفاده می شود .  تقريباً تمام ترکيبات آرسنيک ، به ويژه تر کيبات آلى آنسمى اند . ترکيبات آرسنيک سه ظر فيتى مانند ترى اکسيد آرسنيکAs2O3 ، ترى فلوريدآرسنيک AsF3 ، ترى کلريد آرسنيک AsCl3 و آرسين AsH3 معمولاً از ترکيبات داراى آرسنيک پنج ظرفيتى سمى ترند . آرسنيک عنصرى به خودى خود ظاهراً سمى نيست اما در بدنبه راحتى به ترکيبات سمى تبديل مى شود . افرادی که تحت تأثیر اکسيدآرسنيک قرار گرفته اند در معرضخطر و ابتلاء بيشتر به سرطان ريه قرار دارند(تصوير 11). در کشور ما ايران، نيز
    تا کنون گزارشهاى فراوانى مبنى بر آلودگى هاى آرسنيکى و بيمارى هاى ناشى از آن بخصوص انواع مختلفی از سرطان ریه ارائه گرديده است .
      رادون :
        رادون نوعى گاز مى باشد که از طريق فروپاشی اورانيوم در خاک و سنگ توليد می شود این گاز يکى از سنگين ترين گازهاست و براى سلامتى انسان مضر است . رادون از طريق شکستگى ها و گسل ها به سطح زمين راه مى يابد . بعضى از چاههاى عميقى که از آنها آب آشاميدنى استحصال مى شود هم حاوى رادون مى باشند ، در نتيجه رادون از طريق آب آشاميدنى نیز وارد بدن بعضى از افراد مى شود . در صورتى که اين گاز به مقدار زياد در فضاهاى بسته تجمع يابد در اثر تنفس وارد ريه شده و در حين واپاشى آن در ريه عناصر پرتوزاى جامدى توليد مى گردند که منجر به سرطان ريه مى شوند .
    پولوتونيم :
        پولوتونيم ماده اى خطرناک است و مدت زمانى طولانى است که به عنوان ماده انفجارى مورد استفاده قرار مى گيرد . چون پولوتونيم تابش گاما ندارد ، در اثر کار با پولوتونيم عارضه اى براى انسان پديد نمى آيد ، مگر اينکه از راه هوا تنفس شود يا به نحوى خورده شود که در اين صورت در اندامهاى داخلى پرتوافکنى مى کند . وقتى پولوتونيم از راه هوا وارد بدن مى شود ، در ريه ها باقى مى ماند و پس از مدتی تابش های حاصل از آن باعث تخریب مخاط درونی ریه ،ايجاد و توسعه سرطان مى شود .
    بريليم (EB)
        اکسيد بريليم (BeO) در راکتورهایى که پلوتونيوم از اورانيوم ساخته مى شود ، استفاده مى گردد . بريليم در فرم اکسيدى خود اگر استنشاق شود يا لمس شود ، حتماً باعث بيمارى خواهد شد . در صنعت جواهرسازى ، کانيها يا سنگهاى زينتى را تحت تأثير بريليم قرار
    مى دهند تا تغيير رنگ داده و معمولا بى رنگ شوند و ارزش اقتصادى آنها بالا رود . متأسفانه اين کار بر روى سلامتى جواهرسازان ، بازرگانان جواهرات و خريدارانى که از جواهر استفاده مى کنند ، اثرات سوء دارد .
    استرانسيم (RS)
          استرانسيم فلزى نرم با رنگ زرد نقره اى است . در حال حاضر مهمترين کاربرد استرانسيم براى توليد شيشه هاى رنگى تلويزيون است . همچنين از استرانسيوم براى توليد آهنربا و تصفيه روى استفاده مى شود. احتمال ورود استرانسيم به بدن از راه خوردن و آشاميدن محتمل ترین راه انتقال است . یکی از مشتقات استرانسیوم کرومات استرانسيم است که حتی مقادير بسيار اندک آن نیز براى سلامتى بدن مضر است . کرومات استرانسيم یکی از عوامل مهم ايجاد سرطان ريه مى باشد . با استفاده از روشهاى صحيح در کارخانجات، خطرات و بيماريهاى ناشى از استرانسيم کاهش مى يابد.
    توريم(TH) 
        توريم يکى از منابع قدرتمند هسته اى است . از اين عنصر براى ساخت تجهيزات آزمايشگاهى درجه حرارت بالا و تنگستن در لامپهاى الکترونى استفاده می شود . توريم تقريباً در همه جاى زمين وجود دارد ، از اين رو انسان هميشه از طريق هوا ، غذا و آب ، در معرض مقادیر اندک توريم قرار دارد . همه انسان ها از طريق غذا يا آب آشاميدنى مقدارى توريم جذب مى کنند ولی مقدار توريم موجود در هوا به قدرى کم است که مى توان جذب آن از راه هوا را در نظر نگرفت . در نزديکى محل دفع زباله ، مقدار زيادى توريم وجود دارد . افرادى که در نزديکى اين محل ها زندگى مى کنند نسبت به افراد عادى ، در تماس با توريم بيشترى هستند زيرا از گرد و غبار محتوی توریم که توسط باد حمل شده تنفس مى کنند. تنفس توريم در محيط کارى ، طى ساليان متمادى ، احتمال بروز بيمارى هاى ريوى و سرطان ريه را افزايش مى دهد .
    اروپيم Eu
         اروپيم يکى از عناصر شيميايى کمياب است و به ندرت و به مقدار کم در طبيعت يافت
    مى شود . اروپيم در وسايل خانه مانند تلويزيون رنگى ، لامپهاى فلورسنت ، لامپهاى ذخيره انرژى و شيشه بکار مى رود . اروپيم به طرق مختلف و عمدتاً در اثر صنايع توليد کننده نفت ، در محيط پراکنده مى شود . وجود اروپيم در محيط زیست بسيار خطرناک است. این گاز بتدریج وارد هوا می شود و استنشاق آن باعث انسداد ريه و افزایش خطر ابتلاء به سرطان ريه
    مى گردد .
    نيکل ( (N I
        بخش عمده ای از نیکل مصرفی برای تولید فولاد ضد زنگ بکار می‌رود و بخش دیگری از آن به مصرف آلیاژها می‌رسد. علاوه بر آن در توليدباطری‌های قابل شارژ ،کاتالیزورها ، سکه‌ها و ابزار ریخته‌گری و فلزکاری بکار گرفته می شود . نیکل را نباید بیشتر از 0.05 mg/cm3 در مجاورت ترکیباتحلال قرار داد زيرا به نظر می‌رسد که دود حاصل از سولفید نیکل ، سرطان زا باشد. نیکلکربنیک یک گاز بسیار سمی است این گاز با تجمع در ریه ها باعث تخریب تدریجی دیواره ریه می شود . با گذشت زمان و افزایش میزان تخریب ، تنفس در فرد بیمار مختل شده و زمینه بروز سرطان ریه در شخص بیمار ظاهر می گردد.
    نتيجه گيرى :
     
        سرطان ريه در مراحل ابتدايى هيچ نشانه اى ندارد و بيماران اغلب زمانى به پزشک مراجعه مى کنند که بيمارى در مراحل پيشرفته قرار دارد . تدابير پيشگيرانه اى مانند دورى از آلاينده ها و بررسى محيط خانه از نظر عدم وجود گاز رادون و آزبست و رعايت اصول ايمنى در مشاغلى که به نحوى در ارتباط با عناصر ذکر شده مى باشند ، بهترين روش محافظتى در برابر بيمارى مهلک سرطان ريه است . عوامل موثری در محيط کار و سکونت افراد وجود دارند که می توانند در ابتلاء به سرطان ريه موثر باشند . مواد راديواکتيو مانند بریلیم، رادون ، پلوتونیوم ، استرانسیم و اروپیوم و برخی ترکیبات مانند آزبست ، آرسنیک و سلیس در ابتلا به این سرطان نقش دارند . از بیماریهای شایع مرتبط با این عوامل زمین شناسی می توان سیلیکوزیس، آزبستوزيس، فیبروس ریوی، مزوتیلوما، تخریب دیواره و مخاط ریه و در نهایت سرطان ریه را نام برد .
    منابع فارسى :
     
     
    1-       حسن زاده ، رضا . عباس نژاد ، احمد . عامرى ، حامد ،1383.بررسى ميزان خطر گاز رادون در منطقه کوهستانى شرق زرند کرمان   ، . هشتمين همايش انجمن زمين شناسى ايران .
    2-       پور مقدم ، مجيد ، 1385 .بيماريهاى ناشى از آلودگى در معادن ،دومين همايش منطقه اى زمين شناسى کاربردى و محيط زيست .
    3-       غضبان، ف، 1381 . زمين شناسى زيست محيطى، انتشارات دانشگاه تهران .
    4-       اسماعيلى سارى ،عباس؛ 1381 ؛“آلاينده ها، بهداشت و استاندارد در محيط زيست” ؛ انتشارات نقش مهر.
    5-       مر، ف، زائرى، خ،1382 .عناصرزمين، دانشگاه شيراز . 
    6-       احمد نيک پى، عليرضا کوهپايى، هاشم ستاره ، 1385 .بررسى پنوموکونيوزيس در معادن و صنايع معدنى با رويکرد اقتصادى ، ششمين همايش ايمنى بهداشت محيط زيست در معادن .
    دکتر سيد حسين اميديانی ، دکتر ايرج بيات ، افتخار شيروانی ، سميه سادات اميديانی .  بررسی پرتوهای غير قابل رويت گاز راديواکتيو رادن و اثرات بيولوژيکی و خطرات زيست محيطی آن در زمين مجموعه مقالات بيست و پنجمين گردهايى علوم زمين ، 1385 .

    خلاصه توضيحات :
    چکيده :
         زمين شناسی پزشکی شاخه ای از علوم است که به تأثير مواد تشکيل دهنده زمين در سلامتی انسانها می پردازد . موضوع زمين شناسی پزشکی با توجه به استفاده روز افزون از امکانات موجود و قابل دسترس می بايست در تمام شاخه های تکنولوژی مورد توجه جدی قرار گيرد . در اين مقاله سرطان ريه از ديدگاه زمين شناسی پزشکی مورد مطالعه قرار گرفته است .
    زمان ارائه : چهارشنبه 15 اسفند 1386