در سال ۱۳۱۶ ه. ش. ایران را از لحاظ جغرافیایی به ده استان و در سال ۱۳۸۳ به سی استان تقسیم کرده‌اند. شهرهای مهم ایران عبارت‌اند از: اراک، اصفهان، تبریز، شیراز، کرج،اهواز، قم، کرمان، یزد، رشت، ارومیه،خرم‌آباد، ساری گرگان،زاهدان ،کاشان، اراک، همدان ،سنندج، کرمانشاه، بوشهر، قزوین، بندر عباس، تهران، مشهد.

داده‌هاى زمين‌شناختى ايران نشانگر آن است که فرآيندهاى درونى و بيرونى زمين، در زمان و مکان، پيامدهايى متفاوت داشته اند و به همين‎رو، الگوى ساختارى، تحولات زمين‌ساختى، شرايط رسوبى و زيستى ايران در دوره‎هاى گوناگون زمين‌شناختى، پيچيدگى‌ خاص دارد. ناهمسانى رسوبى و زمين‌ساختى تا بدانجا است که بيان ويژگى‌هاى يکسان را براى بسيارى از مناطق ايران ناممکن مى‌سازد و به همين رو، از گذشته‌هاى دور، تقسيم ايران به پهنه‌هاى رسوبى – ساختارى گوناگون مورد توجه بوده است.

نخستين بار اشتوکلين (1968)، با توجه به پيچيدگى‌هاى ساختارى و شرايط متفاوت رسوبى، ايران را به چند حوضة رسوبى – ساختارى جداگانه تقسيم کرد. اين تقسيم‌بندى که بنيادى‌ترين تعبير و تفسير بود، مبنايى براى کار پژوهشگران بعدى شد. بعدها، با آگاهى‌هاى بيشتر، حقايق روشن‌ترى از ويژگى‌هاى رسوبى – زمين‌ساختى ايران به دست آمد که ارائة تقسيم‌بندى‌هاى جامع‌تر منطقه‌اى را ممکن ساخت که از آن جمله مى‌توان به کار نبوى (1355)، افتخارنژاد (1359)، اشتامفلى (1978)، بربريان (1981)، نوگل سادات (منتشر نشده)، علوى (1991)، آقانباتى (1379) اشاره کرد.

عواملى که در پهنه‌بندى ايران، به حوضه‌هاى رسوبى – زمين‌ساختى جدا نقش داشته‌اند، بسيار گونا‌گون ‌اند که از ميان آنها، موقعيت ويژة ايران در محل برخورد دو ابرقارة اوراسيا و گندوانا، چيرگى زمين‎ساخت قطعه‎اى، بلوکى، جدايش و برخورد ورق‌هاى قاره‌اى، تحولات زمين‌ساختى وابسته و سرانجام تداوم عوامل کارآ، نقش بيشترى دارند. با اين حال، در يک نگاه دقيق‌تر، عوامل زير را مى‌توان در تقسيم ايران، به حوضه‌هاى رسوبى – ساختارى جدا، مؤثر دانست.