افزایش جذب جیوه (Hg) (بخصوص ترکیبات آلی جیوه

فرم هاى بيمارى زاى عنصرجیوه: فرم هاى آلى به خصوص متيل جيوه، بخار جيوه، نمک هاى حل نشدنى جيوه Hg+2، الکيل جيوه، آريل جيوه يا کلريد جيوه

طبقه بندى:غيرضرورى سمى
   
عملکرد عنصر در بدن: منابع خوراکى، مصرف روزانه،
   
راه ورود:استنشاق، بلع، تماس پوستى
   
راه خروج:مدفوع، بزاق، عرق، ( نيمه عمر 60 روز براى جيوه غيرآلى و 70 روز براى جيوه الکيلى

افراد در معرض خطر یا محیط پرخطر: در محیط هایی از قبیل معادن طلا که به علت استفاده از جیوه در استحصال طلا، مقادیر قابل توجهی جیوه در محیط ایجاد می شود.

مکانيزم:
   - جيوه عنصرى از راه استنشاق بخار جيوه جذب مى شود؛ گلوله هاى فرم عنصرى که بلعيده شوند به مقدار بسيار کم جذب مى شوند.
   - نمکهاى جيوه محلول +Hg2 و ترکيبات آريل جيوه از راه استنشاق و بمقدار محدودترى از راه گوارش جذب مى شوند.
   - ترکيبات الکيل جيوه از همه راهها (تنفسى ، گوارشى، پوستى) جذب مى شوند .
   - ترکيبات غيرآلى و آريل جيوه در بسيارى از بافتها بخصوص مغز و کليه توزيع مى شوند.آنها با گروههاى سولفيدريل باند مى شوند و در بسيارى از سيستمهاى آنزيمى سلولى مداخله مى کنند.
   - توليد "متالوتيونئين" (يک پروتئين سبک سرشار از گروههاى سولفيدريل) بعد از تماس با جيوه افزايش مى يابد و يک اثر حفاظتى بر روى کليه ايجاد مى نمايد.
   - ترکيبات الکيل جيوه اتصال محکم جيوه- کربن دارند و در سيستم اعصاب مرکزى رسوب مى نمايند.
   - در گردش خون بخش زيادى از جيوه جذب شده، در گلبولهاى قرمز يافت مى شوند.

 علائم: تعریق شدید پوست و اگزمایی شدن، قرمزى پوست، پوسته پوسته شدن و ساير بثورات جلدى

 واسط محیطی و راه ورود به بدن: تماس مستقیم جیوه با پوست

   راه تشخيص:   

 - ادرار: افزايش ترشح پروتئينهاى سبک مولکولى (اِن استيل بتا گلوکز آمينيداز،B2 ميکلروگلوبولين، رتينول باند شده با پروتئين)
   - اندازه گيرى سطح خونى و ادرارى جيوه: اگر سطح جيوه ادرار بيش از کراتينين 500mg/g شود تظاهرات کليوى و عصبى خواهيم داشت.
   - بالابودن نسبت جيوه خون کامل به جيوه پلاسما مسموميت با الکيل جيوه را نشان مى دهد.
   - سطوح جيوه ناخن و مو در مسموميت با جيوه بالا مى روند اما آلودگى خارجى را مطرح مى نمايند.

  راه پيشگيرى:
   - کاربرد صحيح مواد و توجه دقيق به بهداشت محيط کار
   - تهويه مناسب و محافظت از دستگاه تنفس
   - تمرکز ويژه بر کارگرانى که بطور مداوم با جيوه يا ترکيبات آن در تماسند
   - کنترل انتشار صنعتى جيوه مانع از آلودگى آب و غذاهاى دريايى
   - محدود کردن مصرف ضدعفونى کننده هائى که ترکيبات جيوه دارند
   - مراقبت پزشکى: شامل شرح حال دقيق و آزمايشات عصبى و ادرارى دوره اى
   - نظارت بيولوژيکى:
   الف) اگر تماس هوائى بيش ازMg/m3 50 بود و سطح ادرارى بيش از 100Mg/g آنگاه : - جدائى از تماس تا رسيدن به کمتر از 50Mg/g
   - معاينه پزشکى اگر بيش از 150 بود يا دو آزمايش متوالى اگر بيش از 100 بود
   - تکرار اندازه گيرى بصورت هفتگى
   ب) اگر تماس هوائى Mg/m3 50 و سطح ادرارى 75-100Mg/g بود آنگاه: نظارت هفتگى، ارزيابى بهداشتى جهت کاهش تماس
   ج) اگر تماس هوائى Mg/m3) 25-50) و سطح ادرارى 50-75 Mg/g بود آنگاه: نظارت ماهانه
   د) اگر تماس هوائى Mg/m3) 25 ) و سطح ادرارى 35-50Mg/g بود آنگاه: نظارت 4 ماه يکبار
   ه) اگر تماس هوائى کمتر از Mg/m3) 25 ) و سطح ادرارى نيز کمتر از 35Mg/g بود آنگاه: نظارت 6 ماهه.
  
   درمان:
   - پس از تماس حاد: درمان سريع با دى مرکاپرول 5Mg/Kg بصورت عضلانى
   - نارسائى کليوى و بيمارى تنفسى بايد بصورت اختصاصى درمان شوند
   - پنى سيلامين براى مسموميت حاد
   - در تماس مزمن: 2 و 3 دى مرکاپتوپروپان ، 1 سولفونات براى چند هفته 100mg از راه خوراکى سه بار در روز (البته در مورد تاثير اين دارو محدوديت تحقيقى وجود دارد)
   - عوارض عصبى مسموميت با جيوه غيرقابل برگشت هستند و اهميت پيشگيرى را نشان مى دهد.