GEOLOGICAL SURVEY OF IRAN | WWW.GSI.IR
 
English    
صفحه اصلي| تماس با ما| راهنما
    ورود اعضا
شناسه کاربری
کلمه عبور
ارتباط مستقيم با رياست سازمان - آموزش الکترونیکی
 
نام گروه :

  آخرين اطلاعات آموزشی
کانی شناسی نوری سیلیکات ها و اطلس رنگی آن
نويسنده : فریبا عزتیان
تاريخ نشر : خرداد 1390
عنوان فصل : فصل دوم - سیلیکات ها
عنوان زير فصل : شیشه طبیعی


تمام شيشه هاى آتش فشانى از ماگماى سيليسى منشا گرفته اند در ترکيب خود بسته به مقدار سيليس متفاوت مى باشند ( به استثناى تيپ هاى اولترا مافيکى مقدار سيليس از 40 تا 77 درصد مى باشد ).

فقط با تجزيه شيمى يا ضريب شکست مى توان ترکيب شيشه را مشخص نمود ( از ريوليتى تا بازالتى ).

يک سنگ آتش فشانى ممکن است تماما" شيشه اى ،شيشه يا بلور ،شيشه با فنوکريست  يا بطور وسيع کريستالين و يا مقدار کمى شيشه به عنوان پر کننده فضاها باشد .

بيشترين سنگ هايى که عمدتا" شيشه اى شده اند سنگ هاى ريوليتى هستند اگر چه شيشه هاى بازالتى ميان روزنه اى (Innterstitial basaltic glass) در روانه هاى بازالتى متداول هستند .

ابسيدين (Obsidian) معمولا" توده شيشه سياه رنگ و متراکم است وداراى جلاى براق شيشه اى است معمولا" داراى ترکيب ريوليتى با کمتر از 50 درصد آب است .

پيرليت (Pelite ):شيشه خاکسترى يا قهوه اى روشن است خيلى ترد وداراى شکستگى هاى زيادى است ،شکاف ها شکل کروى دارند .پرليت معمولا" ريوليتى است و احتمالا" منتج از آبدار شدن ابسيدين  ساب ماگماتيک است و معمولا" داراى 2تا 5 درصد وزنى آب است.

پاميس (Pumice)شيشه  به شدت منفذ دار است و معمولا" داراى ترکيب ريوليتى است و 2 تا 4 درصد وزنى آب دارد .

پيچستون (Pitchstone )شيشه تيره رنگ متراکم است که ممکن است ريوليتى يا کمى بازيک تر (تراکيتى ) باشد .داراى آب بيشترى است ( 5تا 11 درصد وزنى ).

ويتروفير(Vitrophyre) شيشه پورفيريتيک است ،معمولا"ابسيدين يا پيچيستون شامل فنوکريست هاى سانيدين ،پلاژيوکلاز ،کوارتز ،کوارتز ،بيوتيت يا بندرت  آمفيبول يا پيروکسن که معمولا" شکسته يا خورده شده(Corroded ) هستند مى باشد .

تاکى يا سيدرو ملان (Tachylite or Sideromelane ) شيشه بازالتى تيره رنگ است که در زمينه بازالت ها يا در پوسته هاى نازک گدازه هاى بالشى (Pillow lava ) يا پيروکلاستيک هاى بازالتى ( توف بازالتى ) ديده  يم شود درجه سيليس آن حدود 40 تا 55 درصد و شامل صفر تا 5 درصد وزنى آب است .

خواص فيزيکى:

(شيشه اسيدى ) 7تا (شيشه بازيک )H=5/5   Sp.Gr =2/25 -3/17    ابسيدين 2/32 ،پرليت 2/35 ،شيشه قليايى 2/56 و تاکى ليت 2/76 ،رنگ در نمونه دستى سفيد تا سياه ،جلاى دودى ،قهوه اى يا سبز .

رنگ و چند رنگى :

شیشه اسیدی معمولا" بی رنگ  تا خاکستری تیره یا قهوه ای –زرد کم رنگ است شیشه بازالتی معمولا" زرد – قهوه ای تیره و غالبا" اپک است البته به دلیل ایزوتروپ بودن چند رنگی ندارد.

شکل:

ابسدین و پیچستون شیشه متراکم شامل تعداد زیادی کریستوبالیت یا میکرولیت است که دارای ساختمان جریانی می باشند اسفرولیت ها ( به صورت شعاعی) به قطر چند میلی متر تا 1 یا 2 سانتی متر در ابسیدین متداول است و شامل بلورهای فلدسپات وتریدیمیت به صورت تخته ای یا شعاعی است .اسفرولیت ها معمولا" در نمونه دستی خاکستری روشن (کم رنگ ) اما در مقطع نازک زرد رنگ هستند نوارهای جریانی بدون این که اسفرولیت ها را قطع کرده باشند دیده می شود که نشان می دهد منشا آنها مربوط به تبلور مجدد شیشه (دویتریفیکاسیون ) مرحله اولیه بعد از جامد شدن  شیشه است.

پرلیت  با شیارهای آبدار به صورت خطوط دایره ای (مدور ) مشخص می شود توف شیشه ای ( ویتریک توف) دارای قطعات شیشه ای نازک به شکل منحنی و یا به شکل Y است که مربوط به حفرات پامیسی است.

تاکی لیت معمولا" اجتماعی از میکرولیت های فراوان به صورت شیشه های مدور و موئی شکل در توف بازالتی است.

بیرفرنژانس:

به دلیل ایزوتروپ بودن ،بیرفرنژانس ندارد ولی دوایری از توده ابسیدین در پرلیت ها ممکن است بیرفرنژانس نشان دهد.

وجه تمایز و خواص مشخصه:

آنالیسم  دارای برجستگی منفی متوسط و بیرفرنژانس ضعیف همانند بعضی شیشه ها است فقط در سنگ های آتش فشانی بازیک دیده می وشد که در این نوع سنگ  ها ( سنگ های بازیک) شیشه تیره رنگ با برجستگی مثبت است و غالبا" دارای ساختمان مشخص هستند (غالبا" فیبری)،بنابراین از هم متمایز می شوند.

اپال در توف ها متداول است که حفره ها و شیشه ها را پر میکند . ضریب شکست اپال غالبا از پایین ترین شیشه ریولیتی پایین تر است.

تجزیه :

متداول ترین و معمول ترین تجزیه ،تبلور مجدد شیشه اسیدی به مجموعه دانه های یک شکل و کری÷تو کریستالین  کوارتز فلدسپاتیک است شیشه های قدیمی تر از مزوزوئیک عمدتا" دویتریفیه هستند در مراحل اولیه تبلور مجدد ،در شیشه سرد شده اسفرولیت ایجاد می شود شیشه بازالتی به شبه کانی ایزوتروپ زرد یا نارنجی ماسه مانندی دویتریفیه می شوذ که دارای ضریب شکست کمتر از بالزام بوده و پالاگونیت (Palagonite ) خوانده می شود پالاگونیت ممکناست در حفرات موجود در بازالت  تشکیل شود.

توف های شیشه ای ریزشی مواد قلیایی را از دست داده و آبدار شده و به رس از نوع مونت موریلونیت (Montmorillonite ) تبدیل می شود که تشکیل طبقات وسیع بنتونیت (Bentonite ) را می دهند توف ها ممکن است سیلیسیفیه شده و تبدیل به سنگ های شبه پورسلان (Porcelainlike ) شود.

محل پیدایش:

شیشه آتش فشانی در روانه های آتش فشانی اسیدی معمول است که می تواند تنها جزء یا جزئ اصلی تشکیل دهنده باشد ابسیدین یا پیچستون در اثر سرد شدن  سریع گذازه ریولیتی غلیظ با متوقف شدن تبلور ایجاد می شود پرلیت مشخصه گنبدهای ریولیتی یا در مجاورت با سیل یا دایک ها اسیدی می باشد پامیس در سطح روانه ها ی ریولیتی و خاکستر های توفی تشکیل می شود و شامل مقدار زیادی قطعات ابسیدین و قطعات ششیشه ای است ایگنیمبریت( توف جوش خورده welded tuff ) ممکن است شامل تعدادی قطعات ابسیدین قطعات شیشه(glass shard ) و قطعات پامیس باشد که غالبا" به یک توده شیشه ای جامد فشرده شده هستند.

شیشه بازالتی ( تاکی لیت  یا سیدرو ملان (Tachylite or Sideromelane ) کمتر از شیشه اسیدی متداول است ودر کناره های گدازه های بالشی(Pillow lava ) و کناره های سرد شده دایک ها و روانه ها تشکیل می شود غالبا" جزء اصلی پر کننده هیالوفی تیک(Hyalophitic)یا بازالت های اینتر سرتال(intersertal)است شیشه پیرو کلاستیک های بازالتی (توف های بازالتی )به صورت بهم فشرده و تاب خورده هستند و قطعات شیشه ای (glass shard ) نازک و باریک هستند این قطعات شیشه ای تازک و باریک pele hair وpales tears  نامیده میشوند.

همه شیشه های آتشفشانی از نظر زمین شناسی جوان هستند ،قدیمی ترین توف جوش خورده در آخر کرتاسه حدود 70 میلیون سال است.

شیشه دگرگونی (بوشیت buchite) رخساره سانیدینیت نادر است شیشه بی رنگ ،زرد ،سبز یا قهوه ای تا غالبا" سیاه است و معمولا" بلورهای کوردیریت ،مولیت ،سیلیمانیت،کوراندم یا تریدیمیت را در برمی گیرد.


پيوندهاى داخلى