GEOLOGICAL SURVEY OF IRAN | WWW.GSI.IR
 
English    
صفحه اصلي| تماس با ما| راهنما
    ورود اعضا
شناسه کاربری
کلمه عبور
محصولات - کتابها
 
  زمين شناسى اقتصادى
فسفات در ایران
عنوان کتاب : فسفات در ایران
نويسنده : علیرضا نمدمالیان - زهرا اخوت - مرتضی مومن زاده
تاريخ نشر : فروردين 1377
عنوان فصل : فصل دوم
عنوان زير فصل : اکتشاف فسفات

الف: نحوه تشخیص سنگ فسفات دار در صحرا

تشخیص سنگ فسفات در صحرا کار مشکلی است، زیرا فسفات در رخساره های سنگی متعددی تشکیل می شود. معمولاً زمین شناس که برای اولین بار با یک نوع سنگ برخورد می کند نمی تواند به وجود یا عدم وجود فسفات در آن اطمینان حاصل نماید مگر آنکه قبلاً آن نوع سنگ را در آزمایشگاه شناسائی کرده باشد لایه های سنگ آهک میکریتی در سازند سلطانیه البرز مرکزی که حاوی فسفات هستند از سنگهای سترون اطراف خود متمایز نیستند وجود لایه های فسفاتدار در این سازند زمانی مشخص گردید و جایگاه چینه شناسی آنها مورد توجه قرار گرفت که یک مقطع کامل به طور آماری نمونه برداری شد و تست ژئوشیمیایی بر روی آن انجام گرفت. زمانیکه رسوبات فسفاتدار سازند جیرود برای اولین بار مورد مطالعه قرار گرفت (Assereto 1963). نودولهای فسفات در لایه های فسفاتدار به دلیل شباهت با پیزولیتهای آهن به عنوان پیزولیت آهن معرفی گردید. سالیان درازی می گذرد که سرزمین ایران تحت پوشش نقشه برداری زمین شناسی با مقیاس های مختلف قرار گرفته است اما تقریباً در هیچ کدام از کارهای منتشر شده به وجود فسفات اشاره ای نشده است.

وجود فسفاتهای پرکامبرین هندوستان ،اینفراکامبرین نیجر، کامبرین و سیلورین فرانسه علیرغم سالها کار زمین شناسی از چشم زمین شناسان دو ماند. بنابراین پیمایش مقاطع زمین شناسی بایستی اختصاصاً به منظور اکتشاف فسفات انجام گیرد. بنا به دلایلی که ذکر شد اکتشافگران فسفات برای شناسایی ابتدایی فسفات در صحرا از معرف ژئوشیمیایی فسفات استفاده می نمایند. معرفها از نظر شیمیایی انواع مختلفی دارند که معروفترین و دقیقترین آن محلول مولیبدو وانادات آمونیم می باشد. استفاده از این محلول در شناسایی فسفات را Shapiro در سال 1952 ارائه کرده است. مولیبدی وانادات سدیم نیز با همان خواص مولیبدو وانادات آمونیوم می تواند بعنوان معرف فسفات مورد استفاده قرا رگیرد.

 

طرز تهیه

برای تهیه معرف می توان از نمک مولیبدی وانادات سدیم و یا مولیبدو وانادات آمونیوم استفاده نمود.


1- محلول مولیبدی وانادات سدیم

5گرم ارتووانادات سدیم Na3VO4, 16H2O را در 400 میلی لیتر اسید نیتریک تجارتی (یا 200 میلی لیتر اسیدنیتریک غلیظ 200 میلی لیتر آب) حل نموده، 66گرم مولیبدات سدیم Na2MOD4.2H2O را در 40 میلی لیتر آب حل می کنیم، دو محلول را مخلوط کرده و یا آب تا 2 لیتر دقیق می نمائیم.


2-محلول مولیبدی وانادات آمونیوم

3/1 گرم آمونیوم ارتو وانادات را در 400 میلی لیتر اسید نیتریک تجارتی حل می نمائیمف 32گرم مولیبدات آمونیوم را نیز در 400 میلی لیتر آب حل می کنیم. سپس دو محلول را مخلوط کرده و با آب تا 2 لیتر رقیق می نمائیم.

استفاده از معرف شاپیرو معمولاً به دو منظور انجام می گیرد، اولاً اثبات وجود فسفات (کیفی) است که در این حالت مقداری از سنگ مورد نظر را پودر نموده ب رروی قطعه ای از کاغذ صافی قرار می دهیم و سپس چند قطره از معرف را روی آن می ریزیم. معرف با سنگ واکنش نموده و در صورت وجود فسفات هاله زردی بر روی کاغذ صافی باقی می گذارد.اما برای تعیین مقدار فسفات در سنگ (کمی) روش دیگری به کار می رود. در این مورد می بایستی از حجم ثابتی از پودر آپاتیت استاندارد شده استفاده شود. کارشناسان فسفات د رایران معمولاً پیمانه ای را به شرح زیر می سازند. یک میله فلزی با مقطع مربع به مساحت 25میلی متر مربع و به طول ده سانتی متر انتخاب می شود و محفظه ای به عمق  اینچ دریک سر آن تعبیه می گردد. برای تهیه محلول استاندارد از آپاتیت که مقدار P2O5 آن قبلاً اندازه گیری شده استفاده می شود. کریستال آپاتیت منطقه بافق و یا جزیره هرمز به دلیل خلوص و یکنواختی ترکیب مطمئن تر است. استفاده از فسفات رسوبی به عنوان نمونه استاندارد برای مقایسه چندان مناسب نیست زیرا پراکندگی و توزیع فسفات در زمینه معمولاً چندان یکنواخت نیست و لذا ممکن است آزمایش را دچار خطای اندازه گیری  نماید قبل ازانجام آزمایش ابتدا چند نمونه مقایسه تهیه می شود. برای اینکاابتدا یک قاشقک از پودر آپاتیت در لوله ازمایش ریخته شده و 15میلی لیتر معرف شاپیرو به آن اضافه می گردد و سپس با چراغ الکی حرارت داده می شود تا پودر آپاتیت کاملاً حل شود محلول زرد رنگ به دست آمده معرف محلول معادل با عیار کریستال آپاتیت است. مثلاً اگر فرض کنیم آپاتیت مورد نظر دارای 40 درصد P2O5 باشد محلول بدست آمده معرف 40درصد است. در لوله های آزمایش جداگانه قسمتی از این محلول را به نسبت مساوی یعنی یک ، دو سه و چهار برابر رقیق می نمائیم بدین ترتیب پنج محلول مقایسه با عیارهای 40، 30، 20، 10، 5 درصد P2O5 خواهیم داشت. اکنون سنگ مورد نظر خود را پودر نموده و یک قاشقک از پودر یکنواخت شده را در داخل یک لوله آزمایش می ریزیم و در این حالت نیز 15میلی لیتر معرف فسفات به آن اضافه می نمائیم و آن را حرارت می دهیم سپس رنگ حاصل را با محلولهای مقایسه می سنجیم بدین ترتیب عیار سنگ با ضریب خطای 5 درصد به دست می آید:

 

ب:برنامه ریزی و اجرای عملیات اکتشافی و کشف ذخایر فسفات

اکتشاف فسفات رسوبی معمولاً درسه مرحله پی در پی انجام می گیرد . مرحله اول انتخاب سازندهای مناسق زمینشناسی که وجود افق های فسفاتی در آنهامحتمل است. مرحله دوم تعیین و محدود نمودن زونهای تجمع فسفات در هریک از سازندها. مرحله سوم مطالعات و عملیات اکتشافی به منظور تعیین ذخیره و عیار کانسار.


کلید واژه ها
عملیات اکتشافی    عیار کریستال    معرف ژئوشیمیایی    پیزولیت آهن   
پيوندهاى داخلى