GEOLOGICAL SURVEY OF IRAN | WWW.GSI.IR
 
English    
صفحه اصلي| تماس با ما| راهنما
    ورود اعضا
شناسه کاربری
کلمه عبور
محصولات - کتابها
 
  زمين شناسى اقتصادى
کانسار مس در ایران
عنوان کتاب : کانسار مس در ایران
نويسنده : ناصرخوئی- منصورقربانی- پیمان تاجبخش
تاريخ نشر : اسفند 1378
عنوان فصل : فصل سوم-کانسارهای مس در ارومیه-دختر جنوبی(منطقه کرمان)
عنوان زير فصل : 10-3-نشانه معدنی سرنو

این نشانه معدنی در نزدیکی روستای سرنو حدود 50 کیلومتری شمال باختر شهر بابک جای گرفته است. پیرامون سرنو بشکل تپه ماهور و بلندای ناحیه از سطح دریا 2300 متر است. آثار دگرسانی های گرمابی و نشانه های معدنی مس در روند کارهای اکتشافی یوگسلاوها در سال 1970 کشف شد. بررسیهای تفصیلی در سال 1971 کامل شد. کهن ترین و فراوانترین سنگهای ناحیه، ولکانیت ها و پیروکلاستیک های ائوسن اند که توده های کوارتز-دیوریت پورفیری متعلق به الیگوسن-میوسن و داسیت های نئوژن در آنها نفوذ کرده اند. بخشی بزرگ از ناحیه از نهشته های پلیوسن پوشیده شده است. ولکانیت ها پیروکلاستیک که یک سکانس شیب دار بسوی جنوب باختری را پدید می آورند. از روانه های گدازه ای، آگلومرا و توف پدید آمده اند.

کوارتز-دیوریت های پورفیری بشکل سه توده نفوذی کوچک (یک تا 10 هکتار) در بخش شمالی زون دگرسان شده دیده می شوند. سن انها بطور دقیق تعیین شده ولی آنها را جوانتر از ائوسن میدانند و شاید کهن تر از نئوژن باشند.

کنگلومرا و ماسه سنگ نئوژن به گونه ای ناهمساز بر روی ولکانیت های ائوسن جای گرفته اند. عناصر تشکیل دهنده آنها خاستگاه آندزیتی دارند و شیب شان بسوی جنوب جنوب باختری است.

داسیت ها و آندزیت های نئوژن که فرآورده جوانترین فاز ولکانیکی اند، نفوذیهایی را پدید آورده اند که در مناطقی به روانه های گدازه ای تبدیل شده اند. این داسیت ها و آندزیت ها از توده های کوارتز –دیوریت پورفیری و نهشته های نئوژن جوانترند.

همه سنگهای این ناحیه در روند تغییرات ساختاری0چین خوردگی و گسل خوردگی) قرار گرفته اند. یک زون گسله ژرف با روند خاوری-باختری در ناحیه یافت میشود که توده کوارتزی-دیوریت پورفیری پدید آمده در ناحیه، در راستای این گسله تزریق شده است. گسلیدگی همچنان فعال بوده و سنگهای نفوذی و سنگهای نئوژن را خرد کرده است. گسله های جوانتر یا بر گسله قدیمی عمودند و یا آنها را بطور اریپ قطع می کنند. دگرسانی های گرمابی در منطقه ای گسترده و بزرگ از سنگهای کوارتز-دیوریت پورفیری و ولکانیت های ائوسن دیده می شود ولی داسیت-آندزیت های نئوژن در این پهنه ها دگرسان نشده اند و دست نخورده و متراکم باقی مانده اند درازای زون دگرسان شده 3 کیلوتمر و پهنای آن تایک کیلومتر نیز می رسد و روند آن خاوری باختری است. فرآیند دگرسانی با تجزیه کانی های اولیه و تشکیل سریسیت، کربناتها، کلریت و موارد آرژیلی به همراه تشکیل سیلیس و ماده معدنی هویدا شده است. شدیدترین دگرسانیها در سنگهای کوارتز-دیوریت پورفیری دیده می شوند که بیشتر، خرد و برشی شده بوده اند. دگرسانیهای سخت تر در اندزیت ها به زونهای کوچک محدود می شود که چند صد متردرازا و 50 تا 100 متر پهنا دارند و روند خاوری-باختری از خود نشان میدهند. برونزدهای کانی سازی شده مس در چندین نقطه یافت شده است که بیشترین آنها در کوارتز-دیوریت پورفیریها انباشته شده است ولی در ولکانیت های دگرسان شده نیز دیده شده اند.

مالاکیت فراوانترین کانی مس در ناحیه است ولی کانیهای دیگر مثل کالکوپیریت، کالکوسیت، کوولیت، کوپریت نیز یافت شده اند. این بیرونزدگیها بطور معمول  کوچک اند و تنها، چند متر مربع می باشند. (شکل 8 نمای شماتیک از زمین شناسی کانسار را نشان میدهد ).

کارهای ژئوفیزیکی تفضیلی به روش IP(Induced Polarization) بودن ذرات پولاریزه را در بیشتر سنگهای دگرسان نشان داده است. در این زون آنومالی چند ناحیه کوچک (تا چند هکتار) با Isoline های 30 تا 60 میلی ثانیه مشخص شده اند. سراسر ناحیه مقاومت الکتریکی پائینی (کمتر از Ohm/m 150 دارد که تطابق خوبی میان بیشینه مقدار IP و کمترین مقاومت الکتریکی وجود دارد.

بررسی های ژئوشیمیایی بر روی نمونه های خاک ناحیه نیز نشان داد که مقدار مس از 10 تا ppm1000 و مقدار مولیبدن نزدیک به ppm10 است. و در چندین محدوده ناهنجاری مس و مولیبدن مشخص شد.

همه این زونهای ناهنجار به نسبت باریک و بریده بریده اند، که بزرگترین آنها در شمال ناحیه سنگهای دگرسان شده، یعنی همان جا که بیشترین آنومالی ژئوفیزیکی را در خود نشان داده است، جای دارد.

سه حلقه چاه اکتشافی با ژرفاهای 150 تا 180 متری برای بررسی کانی سازی در ژرفا نیز زده شده که این چاه ها از زونهای کانی سازی سولفوره ای عبور کردند و تمرکز سولفوره های آنها از چند دهم درصد تا 10 درصد بود. ماده معدنی در اینجا بصورت آغشتگی (Impregnation) و رگچه ای است. فراوانترین کانی در این زونها پیریت و کالکوپیریت است که مقادیر کمی فنیتیت، هماتیت، پیروتیت، تترائدریت، آنارژیت، گالن، اسفالریت، کالکوسیت، کوولیت و طلای ناتیو نیز همراهشان یافت می شود. عیار مس از چند صد ppm تا 51/0 درصد تغییر می کند و بطور میانگین عیار آن حدود 14/0 درصد است. افقهایی با عیار بالاتر مس یافت نشده است. زون سمانتاسیون غنی شده نیز بشکل خیلی نازک دیده می شود یا این که اصلاً گسترش نیافته است. مقدار عیار مولیبدن حدود 10 تا 15 ppm است. طلا و نقره نیز بصورت تمرکزهایی در سنگهای نفوذی یکسان یافت شده اند.


کانی سازی مس در این ناحیه از نقطه نظر ژنتیکی با توده نفوذی کوارتز دیوریت پورفیری وابستگی دارد. محلولهای آزاد شده در واپسین گامه تکاپوهای ماگمایی سبب پیدایش دگرسانی گرمابی و زایش کانیهای فلزی اند که در سراسر یک ناحیه گسترده، پراکنده شده اند. بر پایه نتایج بررسی های یاد شده می توان چنین نتیجه گرفت که نشانه معدنی سرنو ذخیره ای بزرگ با عیار اقتصادی خوبی نیست از سویی به دلیل سطحی بودن عملکرد فرسایش، مناطق بیرونزده نفوذی گسترده نیستند و فزون بر این کارهای اکتشافی انجام شده به نسبت کم بوده اند. از این رو امکان بودن توده های معدنی کوچک با عیار بالاتر وجود دارد.


پيوندهاى داخلى